Yiğitlik inkâr gelinmez

Tek'e-tek döğüşte yenilmediler

Bin yıllardan bu yan, bura uşağı

Gel haberi nerden verek

Turna sürüsü değil bu

Gökte yıldız burcu!.. 

   Ahmed Arif

Kurdische Gemeinde Deutschland Mehdi Zana’yı 1 Ekim 2026, Pazar günü, saat 15.00‘te Göbenstraße 1, Berlin-Schöneberg adresinde iki hapishane arkadaşı olan Recep Maraşlı ve Evdila Dirêj’in hapishane anılarıyla kalabalık bir dinleyici kitlesine O‘nun korkusuzca hapishanede yaptığı mücadele ve kahramanlıklarına tanık oldukları olaylarla anlatalarak andılar…

Kürtler arasında halen kullanılan bir atasözü var! Denilirki:“Kor dimirin çavbaloq dibin!..“ Mehdi Zana’ın yaptıkları abartılı değil, gerçek bir direnişin kahramanlığını her an ölümü göze alarak yapmış! Ölümden ve zülümden korkmayan gerçek bir halk kahramanını anlatmak hiç de abartılı olamaz! O’na çamur atanlar, O’nu siyasi olarak harcıyanlar halen yaptıklarından utanmıyorlarsa, onlara artık denilecek sözler hafif kalır!.. 

Her miletin içinde O’nun gibi kahramanlar çıkar! O, gerçek bir Kürt kahramanıydı!.. Onlar ailece büyük bedeller verdiler. Mehdi Zana ve Zana Ailesini bir anma töreniyle anımsamak oldukça zor! Buna rağmen özlüce konuya değinecek olursak anma salonunda Kürdistanın dört parçasından dinleyiciler vardı. Anlatımlar ilginç olmasına rağmen kanımca değinilmiyen bir konuyu burda dile getirmeye çalışacağım. Mehdi Zana Kürdistan’ın yakın geçmişinde bir efsane olmakla beraber eşi Leyla Zana’ya da değinmek isterim! Konuşmacılar bir tabuymuş gibi bu konuya değinmediler! Mehdi ve Leyla kısaca Zana ailesi bir elmanın tümü ise, yarısı Mehdi Zana ve diğer yarısı da Leyla Zana’dır! Bu ailenin yapısında Kürdistan’da politikanın dağınıklığının bu ailenin iç yapısına da sıçradığı ve aileyi nasıl derbeder ettiğine değinerek Kürdistan’daki politik keşmekeşliği kısa da olsa değinmekte yarar var!..

Mehdi Zana, 20 Aralık 1940 tarihinde Silvan ilçesinde fakir bir ailenin çocuğu olarak dünyaya geldi. Doğum soyadı "Bilici" olan Mehdi Zana, sonraları Kürtçede "bilge" anlamına gelen "Zana" soyadını kullandı. Ailesi varlıklı değildi. Küçük yaşta başladığı terzi kalfalığıyla terzilik yaptı. Yetenekli olduğunda politikaya da ilgi duydu. 1977 yerel seçimlerinde bağımsız olarak Özgürlük Yolu adayı olarak Diyarbakır Belediye Başkanlığına seçildi. Başkanlık döneminde halk ile olan yakınlığı O’nu kısa sürede büyük şöhrete eriştirdi!.. Zana’nın bu halk ile olan sıcak bağını politik arkadaşları çekemiyerek O’nu da birçok kişi gibi dışlayarak aleyhinde propoğanda yaptılar! Bu dönemin bir tanığı ve Mehdi Zana ile yaşıt olduğumdan dolayı, bu döneme tanıklık yaptım! O’na karşı olmamakla beraber O’nu harcıyanların saflarında kaldım! Birçok Kürt örgütünde yoldaşlık ile başlayan ilişkiler her nedense kısa sürede birbirini harcalamaya yönelen bu davranış hemen hemen tüm Kürt örgütlerinde de görüldü! Önce bölünme, sonra da birçok bölünen guruplar hiç bir iş yapamayıca birbirlerini suçlayarak dağılıp yok oldular!..

1980’li yıllarda Mehdi Zana’yı Berlin‘de gördüğümde O’nun ne kadar haklı olduğunu anladımsa da artık iş işten geçmişti!.. Ayrıldığı ya da atıldığı örgütte O’nun konumunda olanların sayısını ve adlarını yazsam sayfa dolusu yer alır. Bu yaklaşımlar birçok Kürt partisinde de vardı! Hele bugünkü durum Kürdistan tarihine damga vuracak bir yapıdadır!.. Düşmanlar bizi bize kırdırmışlar! Buna rağmen Kürt siyasi örgütleri halen ulusal bir cephde birleşememişler! Hemen hemen Kürdistanın dört parçasında da durum aynidir!..

Konu Mehdi Zana olunca O’nu 12 Eylül 1980 askeri darbesinin ardından tutuklanmış, uzun yıllar cezaevinde kalmış ve toplamda yaklaşık 16 yıl hapis cezası çekmiş olduğınu gördük. Mehdi Zana hapisten çıktıktan sonra da rahat bırakılmadı. Eşi Leyla Zana ile de politik nedenlerle birbirlerinden ayrı düştüler! Mahdi Zana Yurtdışına çıkarak uzun süre İsveç’te yaşamını sürdürdü!..

Eşi Leyla Zana’ya gelince, O da Mehdi kadar cesur ve fedekardı!.. Leyla Zana 3 Mayıs 1961 yılında Silvan’da dünyaya gelmişti. 1975 yılında kuzeni olan Mehdi Zana ile evlenmiş. Bu evlilikte iki çocukları dünyaya gelmiş…

Leyla Zana’nın eşi Mehdi Zana’nın 1980 darbesi sonrası cezaevine girmesinin ardından Leyla Zana Kürtlerin siyasi hak ve mücadelesine yöneldi. Büyük bir eğitim olanağını bulamadığı halde kendi eğitimini dışardan tamamladı. Leyla Zana 1991 yılında milletvekili seçilerek TBMM’ne mebus olarak girdi! 1993 yılında TBMM'de ettiği Kürtçe yemin ve sonrasındaki yargı süreçleri nedeniyle uzun yıllar O da hapis cezası alarak hapiste yattı!..

Mehdi Zana ile Leyla Zana resmî olarak boşanmamışlardı. Politik ayırım ve görüş farklılığı nedenlerle aile birliği zedelenmiş ve her ikisi de yıllarca ayrı yaşamak zorunda kalmışlardı. Yıllar boyunca boşanma iddiaları ve söylentileri gündeme gelmiş olsa da, Mehdi Zana'nın 29 Ağustos 2026 tarihinde hayatını kaybetmesine kadar evlilikleri devam etti. Leyla Zana, vefatının ardından eşinin cenaze törenine katılarak taziyeleri kabul etti!..

Bir yazı ile Mehdi Zana’yı anlatmak elbet de mümkün değildir! O’nun yazdığı kitaplarda kendi anlatımıyla hapishane ve işkenceleri O’nun söyleyişiyle okumak lazım. O‘na rahmet ve şükran duyarak yapıtlarının adını aşağda veriyorum!

Yaşamı ve mücadelesini anlatan kitapları:

Bekle Diyarbakır (1991) Siyasi bilinçlenmesini ve anılarını aktardığı ilk önemli kitabıdır.

Vahşetin Günlüğü – Diyarbakır Zindanlarından (1992) Cezaevindeki tanıklıklarını ve hak ihlallerini konu alır.

Sevgili Leyla – Uzun Bir Sürgündü O Gece (1995) Anı türündeki yapıtıdır.

Zelâl Yeniden Doğuş (1996): Yazarın diğer bilinen bir çalışmasıdır.

  Abuzer Bali Han

Berlin,12 Ekim 2026