İsmail Beşikci

İsmail Beşikci

Sosyolog
Yazarın Tüm Yazıları >

Peywend Yayınları

A+A-

Peywend Yayınları son yıllarda Kürtçe, Türkçe, Arapça ve Farsça da çok değerli ve önemli kitaplar yayınlamaktadır. Özellikle Kürt dili, kültürü, edebiyatı ve tarihi üzerine yazılmış Kürdçe yazar ve akademisyenlerin kitap ve tezlerinin  birbiri  ardından yayımlıyor. Bunlar daha çok Mardin Artuklu Üniversitesi, Hakkari Üniversitesi, Bingöl Üniversitesi, Dicle Üniversitesi ve Van Üniversitesi bünyelerinde bulunan Yaşayan Diller Enstitüsünün Kürt Dili ve Kültürü Ana Bilim Dallarında hazırlanan  Kürdoloji konusunda  yapılmış, savunulmuş  yüksek lisans ve doktora tezleridir.

M. Xalid Sadînî  (d. 1966) yönetimindeki Peywend Yayınları şimdiye kadar  150’den fazla kitap yayımlamıştır. Peywend Yayınları’nın merkezi Van’dır. 2021-2022 yıllarında  yayımlana kitaplar şunlardır: Bu kitapların hemen hemen tamamı Kürdçe yayımlanmıştır. Bu kitapların isimleri şöyledir:

Peywend’in yayınladığı sempozyum kitapları;

1- Kürtçede İslami İlimler. Komisyon Sempozyum

2. Nanînasî- Komisyon/ Sempozyum

3. Feqînasî- Komisyon/ Sempozyum

Peywendin yayınladığı master ve doktora tezleri

1- Tehsîn İbrahîm Doskî Û Cihê Wî Di Edebiyata Kurdî Da // M. Xalid Sadini /

2- Poetîkaya helbesta neteweyî (Gotarên li ser Helbesta Kurdî ya Modern) / Mehmet Yildirimçakar / Lêkolîn û Rexne

3- Analîza çend çîrokên herêma Culemêrgê li gorî rêbaza  Vladimir Propp / Yasin DURAN / Lêkolîn 

4- Bêjenasiya Kurdî / Ahmet DEMİR / Lêkolîn  

5- Sûretên Piştê / Ferzan Şêr / Lêkolîn

6- DI ROMANÊ DE MEKAN / Cihan Kaynar / Lêkolîn 

7- Hikayetên Bazidî de Sentaks/ Şerif Guzel / Lêkolîn 

8- Hîzan / Nevzat Eminoglu /Lêkolîn 

9- Dasa Şemo û Çakûça Gorkî, Xwendineke Berawirdkî li dor Şivanê Kurmanca û Sêbareya Gorkî / Ferhat YILMAZ / Lêkolîn

10- Hizra Navneteweyî û Rengvedana Wê di helbesta nû ya kurdî ya Cegerxwî, Goran, Qedrîcan Wek Nimune/ Perwîn Reuf Hadî DOSKÎ / Lêkolîn 

11- Binyata Vegêranê Di Romana  SOBARTO YA Helîm Yûsiv de / Rebeen Ahmed Mahmood /Lêkolîn 

12- Di Helbestên Cegerxwîn De Ajal Û Awayê Bikaranîna Ajalan / Muzaffer Duman /Lêkolîn 

13- Hêmanên Folklorîk di Romanên Eliyê Evdilrehman de / Hasan Filitoglu / Lêkolîn

14- Hetê Gramerî Ra Fekê Çewlîgî / Yaşar Baluken /Lêkolîn 

15- Mintiqaya Licê Ra Diwes Sakinî û Versiyonê Înan Pêveronayîş û Tehîl / Arêdayox Îhsan Tektaş / Lêkolîn

16- Ez Dibêjim Vê Klamê Sewa We, Dengbêjî di Peywenda Patronajê de / Zeki Gurur /Lêkolîn 

17- Hunera Îqtîbasê Di Edebiyata Kurdî Ya Klasîk Da / Veysi İNCİ / Lêkolîn 

18- Xerîb û Nasîb Çewlîg ra Çewres Sanikî/ Arêkerdox Newzad VALÊRÎ / Folklor

19- Folklora Kurdî Di Romanên Erebê Şemo De / Ebubekir GOREN /Lêkolîn 

20- Nirxandina berhemên Mehmet Uzun / Lokman POLAT / Lêkolîn

21- Meryemxan / Melahat ULUÇ/ Lêkolîn

22- Werger wek Kirineke Çandî / Ziyaddin Yildirimçakar / Lêkolîn

23- Di Romanê De Mekan / Cihan Kaynar / Lêkolîn

24- Çîrok û motîf / Bunyamin Demir / Lêkolîn

25- Destana Dewrêşê Evdî / M. Şirin Filiz / Destan

26- Weliyên kurd  di nefahatu’l-unsê de / Mehmet Emin Cirik / Dînî

27- Analîzeke Sosyolîngûîstik Li Ser Morfolojîya Navdêrî Ya Devokên Kurmancî: Devokên Başûrê Rojhilat Û Başûrê Rojava Û Bakur / Tez - Zanistî / Mehmet Yonat / Tez - Zanistî

28- Destpêkek  Ji Bo Felsefeyê / İbrahim Bor / Tez - Zanistî

29- Rêzegotarên Zimannasîya Kurdî / Ahmet Kırkan / Tez - Zanistî

30- Rêzegotarên Zimannasîya Kurdî Destpêk Û Têgehên Sereke / Ahmet Kırkan / Tez - Zanistî 

31- Jîyana Mela Ebdulmecîdê Gulordî Û Helbestên Wî / Mazlum Yilmaz / Tez - Zanistî

32- Behsê Tirkkerdişê Kurdan De Merkezêk: Enstîtuya Cigêrayîşî Yê Kulturê Tirkan / Nevzat Anuk / Tez - Zanistî

33- Mewlidê mela ehmedê xasî -  “mewlidu'n-nebiyyil-qureyşiyyî” / Mehmet Yergin / Tez – Klasîk

34- Ferhengnasi  / Umit Işik / Tez - Zanistî

35- Sanikê Mintiqaya Guevdereyî / Pervin Septioğlu / Tez - Zanistî /

36- Di Kurmancî Û Soranî De Qertafên Rêzimanî / Menaf Mehmûd Bapîr / Tez - Zanistî

37- Kurmanciya Devera Sîpan Fonetîk Û Fonolojî / Zafer Açar / Tez - Zanistî /

38- Destana Memê Alan  Û  Mem Û Zîn A Ehmedê Xanî / Volkan Korkmaz / Tez - Zanistî

39- Lêkolîneke Sentaksî Li Ser Berhema  Camî’eya Rîsaleyan Û Hîkayetan / Şerif Guzel / Tez - Zanistî

40- Lêker Di Zimanê Kurdî De / MUSA KAVAL / Tez - Zanistî

41- Qetreyek Ji Behra ‘Îrfanê / Nurettin Ertekin / Tez - Zanistî

42- Helbest Di Şerefnamê De / Necmettîn Keve / Tez - Zanistî

43- Lîstikên Gelêrî yên Herêma / Agit Başak / Tez - Zanistî

44- Kurmancîya Xerîbistana Xorasanê / Mehdî Caferzade / Tez - Zanistî

45- Di Edebiyata Kurdî de Nezîre / Reşat Ozkaplan / Tez - Zanistî

46- Berawirdkirina mem û zîna kurmancî û ya hewramî / Tez - Zanistî / Cîhan Perwîz / 

47- Mem û Zîn û Folklor /Abdulkerim Suruş / Vekolîn 

Kürt klasik ve modern edebiyatı üzerine Peywend’in yayınladığı kitaplar. Bunların bir çoğu ilk defa yayınlanıyor. Bu kitaplardan Mulemme’ tam bir şaheserdir. Zira içinde sadece Kürd şairlerin yazabileceği 4 dilde şiirleri de ihtiva eden çok dilli şiirler vardır. Bu şairlerin isimlerine baktığımızda 54 şairin Kürdçe’nin Kurmanci lehçesiyle 15 şairin Sorani lehçesiyle ve 4 şairin de Zazaki lehçesiyle Arapça, Farsça, Türkçe ve Kürdçe’yi harmanlayarak şiirler yazdığını görüyoruz. Bilindiği gibi Arap şairler Arapça’dan başka bir dille yazmamışlardır. Farslar da,  Farsça’dan başka en fazla Arapça ile yazmışlardır. Osmanlı Şairleri de Türkçe, Farsça ve Arapça ile yazmış iken, Kürd şairler her dört dilde şiirleri aynı şiir gibi yazmışlardır. Birinci satır Kürdçe, ikinci satır Arapça, üçüncü satır Farsça, dördüncü satır Türkçe vs. Konu aynı konudur, sadece satırlar farklı  kaleme alınmıştır.   Buna Mulemme deniyor.

Ayrıca burada isimleri zikredilen bir çok divan ve divançe tahlil edilmiş ve bilimsel tezler olarak yukarıda adı geçen ilgili üniversitelerin bilimsel kurullarına sunulmuş ve tez olarak kabul edilmişlerdir.

1- Di Kurdî de Mulemme’-Govenda Zimanan/ Z. Ertekîn- Ayhan Yıldız

2- Sırrul’mehşer Feqe Reşîdê Hekkarî/Klasîk

3- Dîwana Kurmancî / Ebdulrreqîp Yusiv / Klasîk

4- Dîwana Hedbî / M. Burhan Hedbî / Dîwan

6- Dîwana Mewlana Xalid Şarezorî / Werger Abdurrahîm Înanç / Dîwan

7- Dîwana Mela Mihemedê Seyda  / S. C . Nizami / Dîwan

8- Dîwançeya Seyfiyê Şoşî / Muslih Sezer / Tez – Zanistî – Dîwan

9- Dîwan Tehsîn İbrahîm Doskî / M. Xalid Sadini / Dîwan

10- Dîwana  Mela Yasîn Yusrî / Semih Gezer / Tez - Dîwan 

11- Dîwana Laxer / Haci Yilmaz / Tez – Dîwan

12- Firmêskên Azadiyê / Diya Ciwan / Dîwan

13- Mewlûda Nebî / Mevlid-İ Şerif / M.Xalid Sadînî/ Kilasîk

14- Cîhanşah / Dr. Ahmet Gemi  / Klasîk 

16- Nûra Nepenî / Klasîk / Nurettin Ertekin / Klasîk /

17- Mîrnameya Hekarîyan / Temerxanê Yazicî / Çeviren M.Xalid Sadini / Klasîk

18- Morîkên Gerdena Kurmancî / Fener Rojbiyanî / Dîwan

19- Dîwana Şêxê Sen’anî Bi Xezela Feqehê Teyra Û Xemgînê Xanî / Tez - Dîwan / Dr. Ahmet Gemi  / Tez – Dîwan

20- Dîwana Tîrêj / Seydayê Tîrê/ Dîwan

21- Qesîdeya Burde / Abdurrahim İnanç / Dînî 

22- Luccetul  Esrar / Dînî / Abdurrahim İnanç / Dînî 

23- Sûreyek Ji Sûretê Te / Mustafa Acar / Helbest /

24- Kevirên Kerenkotî / Mustafa Acar / Helbest /  

25- Wet'tînî Wez'zeytûnî / Mustafa Acar / Helbest /

26- Zimanê Me  / Mustafa Acar / Zarok – Helbest

27- Pîya / Valêrî, Newzat / Helbest

28- Şair Dibê / Omer Dilsoz / Helbest

29- Dîwan 1-2 / Ebdullah Peşêw/ Dîwan

30- Dengê Ehlê Sunnet/ Zeherî/ Dîwan 

Yayınlanan kitapların dışında yaklaşık 100’den fazla klasik divan, divançe, akidename, mewludname, tecwidname vb. eseri de yayınlamaya hazırlamaktadırlar.

Görüldüğü gibi çok zengin bir edebiyat vardır. Bu kitapların isimleri bile Kürd edebiyatının zenginliğini ortaya koymaktadır. Günümüze kadar, Ehmedê Xani (1650-1707), Feqîyê Teyran (1561-1632), Mela Ehmedê Cizîrî  (1568-1640?), Elî Herîrİ (15. 16. YY?), Baba Tahir Üryan (938-1055), Mela Hüseyînê Bateyî (1675-1750),  Hacî Qadirê Koyî (1815-1897), Cigerxwîn (1903-1984) … gibi birkaç şair dışında  Kürdçe yazan şairler olmadığı bilinirdi. Örneğin ben böyle bilirdim. Veya bu şairler hakkında yeterli bilgiler yoktu. Ama, M. Xalid Sadînî yönetimindeki Peywend Yayınları gösteriyor ki çeşitli tarihsel dönemlerde Kürdçe yazmış pek çok şair var.  Şüphesiz, Süleyman Çevik yönetimindeki  Nûbihar  Yayınlarını da bu konuda emeği çoktur.

Peywend Yayınları bilimsel tezlerin, klasik metin ve divanların yanı sıra modern edebiyatın eserlerini de yayınlamaktadır. Folklorik çalışmaların yanısıra roman, deneme, tarih, antropolojik vb. bir çok kitabı da yayınlamıştır. Şimdiye kadar Hesenê Metê, Helîm Yusuf, Ramazan Alan ve Omer Dılsoz’un bütün eserlerini de toplu olarak yayınlayan Peywend yayınlarının bunlardan başka bazı kitapları da şunlardır;

1- Çima? / Egîtê Çerkez/ Roman

2- Asingerê Kor / Kovan Sindî / Roman

3- Paradîs / Lokman Polat / Roman

4- Mêrê Ku Li Teriya Xwe Digere / Helîm Yusiv / Çîrok

5- Fatîheya ‘Işqê / M. Zahir Ertekîn / Ceribandin

6- Karibarên Gelê Kurd / Ehmedê Hepo / Folklor

8- Gelê Ku Li Welatê Xwe Digere, Kurdên Qazaxistanê / Prof. Dr Ahmet Ozer / Lêkolîn

9- Were Quling / Tamara Refo Kubara Refo / Bîranîn

10- Dinyaya Me Ya Germ-Dinyaya Wan Ya Sar / Omer Dilsoz / Roman

11- Siwar Û Peyar / Omer Dilsoz/ Roman 

12- Li Dû Bihuşta Berze / Omer Dilsoz / Roman

13- Serpêhatiyên Mîro Û Simore / Omer Dilsoz / Roman

14- Remayîş / Roman / Îrfan Akdag / Roman

15- Durr’ul Mecalis/ Mela Musayê Hekkarî/ Klasîk- Çîrok

16- Lawikê Gundî / Şerif Yilmaz Adiyaman  / Roman

17- Komara Dînan / Helîm Yûsiv / Çîrok/Şano

18- Morîbeşkê Êntel / Omer Dilsoz / Şano

19- Kanûnkuj / Omer Dilsoz / Bîranîn

20- Nasname Û Pirsgirêka Nasyonalîzma Kurd / Cemal Nebez / Çev. Ziya Avci 

21- Bîranîn Û Şahidîya Hinek Bûyeran / Bîranîn / Ziya Avcı /

22- Dîroka Cafan / Hasan Caf / Çev. Ziya Avci / Dîrok

23- Usûlu’l - Fiqha Kurdî / Muhammed Raşit Dundar / Dînî 

Kürd Dili ve Edebiyatına Katkılar

Görüldüğü gibi Peywend Yayınları bu çalışmalarıyla Kürd diline, Kürd edebiyatına  önemli katkılar sunmaktadır. Bunun belirtilmesinde  büyük bir yarar vardır. Bu bakımdan bu yazıyı Peywend propagandası olarak algılamak doğru değildir.

Çok Önemli Bir Soru

Burada çok önemli bir soru var. Bu kadar zengin Kürd yazınına, Kürd edebiyatına rağmen, Cumhuriyet’le birlikte, Kürd diye bir milletin, Kürdçe diye bir dilin  olmadığı propagandası  nasıl yapılabilmiştir? Red, inkar sürecinin yasaklama, asimilasyon, imha süreciyle birlikte  yürütüldüğü de bilinmektedir. Ve bu süreç özellikle dönemin Türk yazarları, Türk basını,  Türk aydınları tarafından, üniversite ve yargı organları tarafından,  nasıl,  doğal, makul karşılanabilmiştir? Cumhuriyet Kürdlere ne kazandırmıştır?

20. yüzyılın ilk çeyreğinde, İstanbul’da canlı diyebileceğimiz bir Kürd basını vardı. Kürdistan Gazetesi, Kürd Teavün ve Terakki Gazetesi, Roji Kürd, Hetawe Kürd, Jîn, Kürdistan dergileri vardı.  Bunların büroları Çağaloğlu’ndaydı. Bunun yanında Kürd Teavün ve Terakki Cemiyeti, Kürdistan Teali Cemiyeti,  Kürd Kadınlar Birliği, Kürd Dindarlar Birliği, Kürd Hamallar Birliği gibi örgütlenmeler, Kürd Meşrutiyet Mektebi gibi kurumlar vardı.  Böyle bir süreç yaşanırken, dönemin Türk basının, Türk yazarları, Türk aydınları, üniversite ve yargı organları da bu süreci yakından izlemişken, yukarıdaki soru, önemli bir soru olarak ortada durmaktadır.

Not

Bu yazının hazırlanmasında, Peywend Yayınları Yöneticisi M. Xalid Sadînî ‘nin çok büyük yardımını gördüm. Peywend Yayınları’na ve M. Xalid Sadînî’ ye içten teşekkür ediyorum.

p-008.jpg

 

Bu yazı toplam 512 defa okunmuştur.
Önceki ve Sonraki Yazılar

YAZIYA YORUM KAT

UYARI: Küfür, hakaret, rencide edici cümleler veya imalar, inançlara saldırı içeren, imla kuralları ile yazılmamış,
Türkçe karakter kullanılmayan ve büyük harflerle yazılmış yorumlar onaylanmamaktadır.