İyi bir lider olmak için geri bıraktırılmış toplumlarda oldukça zor ve karışık olan bir sosyal konu. Liderlik sadece bir unvan meselesi de değildir! Lider olan kişinin çok etkileyici tavır ve davranışlarının yanı sıra çok yönlü bilgi ve beceri sahibi de olması gerekir! Bu hususlar da yetmez! Lider hal ve hareketleriyle toplumda örnek sayılan, iyi ahlak ve karekter sahibi olan dürüst ve kendini davasına adamış kişiler arasında yer alan bir kişi demektir!.. 

İyi bir lider, merkez kadroları içinde en çalışkan, herkesten fazla becerisi olan, sırf yazıp çizmekle değil, pratikteki çalışmalarla da en önde olanlardan biri olmalıdır!.. Ağa ziyniyetli kişilerden lider olmaz. Olsa olsa kötü bir ağa olur! Lider kadrosunda olanlar, başkanı eleştirdiler diye merkez kadrosundan uzaklaştırarak ve sonra da partiden atılan kişilerin sonu, ayni zamanda lider geçinenlerin sonunu da beraberinde getirir!.. 

Öncü lider, pratikte kadrolarına ilham veren, çalışmalarıyla örnek olan kişi olarak  hareket eden kişidir. Kısa bir deyimle liderlik sadece bir unvan meselesi değil, aynı zamanda belirli beceriler, örnek davranış ve karakter özellikleriyle de kendini zoraki olarak değil, çevresine içten gelen, doğal, samimi davranışlarıyla kendini sevdirip, saydıran kişi olmalıdır!..

Lider olan kişi geleceğini görebilme, yol arkadaşlarıyla kader birliği yaparak hedefe odaklanmalıdır! Lider vasıflıkişi „Hep küçük olsun, benim olsun!“ dar görüşlerden ve kariyerist düşüncelerden uzak durmalıdır! Lider kişi siyaseti kazanç yolu olarak görmemelidir! „Ben kitap yazıyor, gelen paralar da benim alınterim, göznurum!“diye örgütleri yayınevi gibi görenlerden lider çıkmaz! Olsa olsa bir yayıncı olabilir. Hayatında kitle çalışması nedir bilmiyen, bildiri, broşür dağıtma ve pılakat yapıştırmasını hayatında hiç yapmayan kişilerden liderler çıkmaz! Gerçek lider, tüm yoldaşlarına eşit mesafede duran ve aralarında ayırım yapmayandır!.. Kendisine yaranmak için lider, üretken insanları, dalkavuklara tercih etmiyen kişidir. Bir örgüt veyapartiden atılan yurtsever, çalışkan insanların sayısı, merkezde kalanlardan daha çoksa, o zaman da örgüt veya parti sadece ad olarak var olur ve sonuçta da dağılır, yok olur! Lider kapalı kapılar arkasında karar veren kişi olmamalı! Büyük kararlar büyük kitlelerin karşısında alınarak onaylanmalı! Alınan kararlar herkesi ikna edici olmalı ve rahat anlaşılır bir dil ile anlatılmalıdır…

Kürdistan gibi kolay lider yetiştirmiyen toplumlarda önder olan kişi karar organlarınca alınan tüm kararların uygulanmasını üstlenmeli, çıkacak sonuçta da kendini sorumlu tutmalıdır! Tüm kötü sonuçları, örgütten dışlanıpatılanlara yüklemek liderin işi olmamalıdır. Lider hem iyi sonucun, hem de kötü sonucun sorumlusu olarak kendini görmelidir! Lider veya liderler ulusal birliğin oluşturulup, oluşturulmamasından da sorumludurlar! Yıllardır kurulamayan ulusal birlik, her bir parçada örgüt veya partiler marketler gibi onun, bunun yardımlarıyla ayakta kalmayı geçim yolu haline getirirlerse, memleketin hali de bugünkü gibi darma dağınık olur!..

Kürdistan’ın her parçasındaki lider veya liderler, bir de sözü dinlenilir ve herkesin saygı ve sevgi duyduğu bir Kürdistan Başkanı’nın da zamanla onaylanmasını birlikte gündeme taşımalıdır! Bir Kürt lider ve Başkan’ın olması toplumun merkezileşmesini de kolaylaştırır! Böylesi bir oluşum ulusal birliğin önündeki engelleri de kaldırır!.. Ulusal lider hoş görülü, korkusuz ve tarihi bir süreçten geçerek deneyim kazanan bir önder şahsiyet olmalıdır!.. Ulusal lider buhranlı zor dönemlerde örgütler arası dayanışmayı moralmen yüksek tutan, az zararla çözüm üreten deneyimli kişi olmalıdır!.. 

Lider ve önder olan kişi mağlubiyetlerden çok, her zaman zafer vadeden ve sonuç alan kişidir! Lider ve önder olan kişi, bilgi sahibi olmanın ötesinde, sözüne güvenilen bir kişi olmalı!.. Lider bu özellikleri kendisinde toplarken, kararlı olması, kitlelere de özgüven vermesine neden olur! Kısacası lider veya liderler hoşgörülü, kararlı, bilgili, ahlak ve davranışlarıyla saygı ve sevgiyi zoraki olmadan,kendini kitlelere içten gelerek benimsetip, kabul ettiren kimsedir!.. Gerçek bir şahsiyeti olan ve halkın sevdiği bir lider, diğer kişi ve önderlerin de görüşlerine kendi kişisel görüşleri kadar önem veren kişidir! Lider ayni zamanda iyi bir dinleyici, empati becerisi yüksek olan kişidir!.. 

Bazı toplum bilimcilere göre:“Liderleri toplum yaratır!" düşüncesi, liderlik çalışmalarında ve sosyolojide sıkça tartışılan, liderin bireysel özelliklerinden ziyade toplumsal bağlamın, ihtiyaçların ve kültürün lideri şekillendirdiğini savunan bir görüştür. Bu görüşü savunan İsviçreli Erich Pinchas Fromm’un (1900-1980) görüşüne göre: "Hasta toplumlar hasta liderler üretir!.." görüşü bu lider çıkarmaya güzel bir örnek olarak gösterilir!.. Hasta toplumları da kurtaracak olan bir doktora ihtiyacı vardır! Bu doktor ulusal lider olan kişidir!.. Kürdistan’da Kürt halkı geçmişte iki ulusal lider yaratmıştır. Bunlardan biri Peşewa Qazî Muhammed diğeri de General Mustafa Barzani’dir. Kürt Halkı elindeki tüm olanakları kullanmış olsa da, bu iki ulusal önderini tam olarak koruyamamış ya da olanakları bu korunmaya dış etkenler nedeniyle el vermemiştir!..

Kürdistan’ın toplumsal yapısı, tarihsel süreç içerisinde lider çıkarma konusunda kendisine özgün ve dinamik bir karaktere sahiptir. Bu yapı Kürdistanın aşiret ilişkileri,dini tarikatlar, felsefi ve tasavvufi düşüncelerle oluşan kitleler, jeopolitik coğrafi koşulların ayırıcı şekillenmesi ortak lider yaratmanın önünde duran büyük engeller olarak vurgulanarak, yer alırlar!.. Bu engeller arasında Kürdistan'ın tarihi süreçlerde lider yaratmasının önünde duran sebeplerin başında aşiretçilik ve ayrı dini ayrışmalar büyük rol oynar! 20. yüzyıl boyunca ve 21. yüzyılın da ilk çeyrek  yarısında  aşiret reisleri ve dini liderlerdeki değişen inanç guruplarında önder olarak öne çıkan mezhep ve inanç önderleri Kürt halkının doğal liderleri olarak ulusal mücadelede hep öne çıkan önderler olmuştur!.. 

Kürdistan’ın toplumsal yapısı, tarihsel süreç içerisinde lider çıkarma konusunda özgün ve dinamik bir karaktere sahiptir. Bu yapı, aşiret ilişkileri, dini, tasavvufi ayrı yapılar, coğrafi koşullar, zoraki çizilen siyasi sınırlar ve sömürgecilik gibi Kürdistan’da çatışma ortamı olan unsurlarla şekillenmiştir. Osmanlı İmparatorluğu’nun dağılmasıyla Irak Devleti‘nin yeniden şekillendiğinde Kürdistanlı Şeyh Mahmud Berzenci (1878-1956) de 20. yüzyılın başlarında (1918-1923) Kürdistan’ın Süleymaniye bölgesinde İngiliz işgaline karşı direnişe geçerek kendini "Kürdistan Kralı" olarak krallığını ilan eder. İngilizlerle iyi ilişkiler kuramaz! Tarihte ilk kez İngiliz savaş uçaklarıyla Kürt peşmergelerinin üzerine İngilizler zehirli gaz bombalarını atarak bu tarihi direnişi kırmışlar. Şeyh Mahmud Berzenci de tutsak alınarak Hindistan’a sürgüne gönderilmiştir!.. Rahmetli Prof. Dr. Jemal Nebez’in anlatımıyla:“Ben 1954 yılında Avrupa’ya gelmeden önce Şeyh Mahmud Berzenci’yi köyü olan „Berzenc“de ziyaret ettim! Ne kralı! Köydeki evinde mütevazi bir hayat yaşıyan bir köykü gibiydi!..“ demişti..

Ayni dönemlerde tarihte hiç yabancılara baş eğmiyen Kürdistan‘ın Barzan Bölgesi‘nde,  Barzanlı olan Şeyh Muhammed'in oğulları Molla Mustafa Barzani'nin ağabeyisi Şeyh Abdüsselam Barzani (II. Abdüsselam), Şeyh Mahmud Berzenci’nin başaramadığını yapmak istemişti! Barzan Aşireti ile Berzenci Aşireti nakşibendi olmalarına rağmen,birbirinden ayrı rakip aşiretler gibi pek de dayanışmaya girmedikleri için hep yenilmişler!.. „Barzan Aşireti“ ile „Berzen“ Şeyh Mahmud’un köyü olan Soran Bölgesindeki „Berzenci Köyü“ ayrı bölgelerdir!..  

Tarihi Kürt liderlerden Şeyh Abdüsselam Barzani,Osmanlılar ile çarpışırken sonunda esir düşer ve Musaul’da14 Aralık 1914 tarihinde idam edilir!... Günümüzde tarihte hiç ders almamış gibi gözüken Güney Kürdistani örgütler ellerindeki tarihi fırsatları mutlaka değerlendirerek, taçlandırılmalı! Aksi taktirde dünya halkları tarihi, günü geldiğinde Kürtlerden şikayetçi olur!..

Tarihten ders çıkaramayan Barzan ve Soran önderleri halen tarihten dersler almadan, günümüzde de birbiriyle uğraşırken, eldeki fırsatları iyi değerlendirmemekte halen direnmekteler!..

Gerçi Kuzey Kürdistanlı örgütler arasında „Kuzey Kürdistan Ulusal Birlik Girişim Konferansı- Konferansa Hewldana Yekîtîya Neteweyî ya Bakurê Kurdistanê“ 14.03.2026 tarihinde Diyarbakır’da (Amed) yapıldı. Aşağdaki parti ve örgütlerin katılımıyla „PÊLKURD, BAĞIMSIZ GENÇLİK PLATFORMU-PCS, KÜRDİSTAN SOSYALİST PARTİSİ-PSK, KÜRDİSTAN YURTSEVERLER PARTİSİ-PWK ve BAĞIMSIZ KÜRDİSTANİ ŞAHSİYETLER“den oluşan birlik girişimi olumlu bir ilk adım olarak değerlendirilmeli! Böylesi tarihi bir birlik egemen güçlerin girişimleriyle heba edilmemelidir!.. Günümüzde hayale gelmiyecek kadar egemen güçlerin Osmanlılardan kalan ayak oyunlarıyla Kürtlerle uğraşmaları ve bazı Kürtleri de bu oyunlara alet etmeleri tarihteki denenmeiş oyunlar arasında bunları değerlendirmek gerekir! Oluşacak olan Kürdistani gerçek birlikler, günümüzdeki son derece hesaplı egemen güçlerin oyunlarını da bozar! Zira Kürdistani bir birlik, hem Kürt örgütlerine, hem de tüm Kürt politik şahsiyetlere kazanmanın yolunu da açar!..

       18 Mart 2026

     Abuzer Bali Han

          -Politolog-