Mahabad. Rojhilat Kürdistanı'nın kalbindeki bu şehri tarih biliyor: 1946'da burada kısa ömürlü bir Kürdistan Cumhuriyeti kuruldu. Aynı yıl yıkıldı. Cumhurbaşkanı Qazi Muhammed idam edildi. İran o günden bu yana Mahabad'ı unutturmaya çalışıyor. Mahabad ise unutmayı reddediyor.

Xezal Mewlan Çaperabad bu şehirden geliyordu.

Yaklaşık bir yıl önce — on dokuz yaşındayken — Mahabad'ı bıraktı. Komala'nın saflarına katıldı. Surdaş Kampı'na geldi. Peşmerge: ölümle yüzleşenler. Bu adı taşımayı seçti. Seçimin ne getireceğini bilerek. Qazi Muhammed'in idam edildiği şehrin kızı, o şehirden çıkıp dağa gitmişti.

14 Nisan 2026, öğleden sonra. İran'a ait patlayıcı yüklü bir drone Surdaş Kampı'nı hedef aldı. Xezal ve iki silah arkadaşı yaralandı. Xezal'ın yarası ağırdı. Araç şehre koşturuldu. Yirmi yaşındaydı. Mahabad'dan Surdaş'a bir yıl sürmüştü.

Drone'un vurduğu an, hikâyenin yalnızca başlangıcıydı.

Kapıdan Kapıya: Birikmek

En büyük trajediler tek bir yerde, tek bir anda yaşanmaz. Birikirler. Kapı kapı, koridor koridor, makul görünen gerekçeler ardında birikirler. Ve bu birikim, bazen bir insanı öldürür.

"Resmi yazı olmadan kabul edemeyiz."

Bu cümleyi bir süre tutun. Bir insan kanayor, araç şehirde kapı kapı koşuyor; bir hastane yetkilisi kâğıt soruyor. Bu bir kural mıdır? Belki. Ama her kural bir şeyi öncelikler. Bu kural evrakı insan hayatının önüne koydu. Ve bu tercih, Xezal Mewlan'ın hayatını aldı.

Kürdistan Sağlık Bakanlığı soruşturma başlattı. Bakanlık açıklamasında netti: "Hiçbir siyasi ya da başka baskı, insan hayatını koruma sorumluluğunun önüne geçemez." Avukat Rêzanî Şêx Delêr daha da netti: "Siyasi gerekçelerle kabul edilmedi."

Süleymaniye, Kürdistan Bölgesi'nde, 21. yüzyılda yaşandı bu. Surdaş saldırısı, 8 Nisan'da ilan edilen ateşkesin ardından düzenlenen on altıncı saldırıydı. Savaşın başladığı 28 Şubat'tan bu yana toplam yedi yüz yirmi drone ve füze saldırısı. On sekiz ölü, doksan dört yaralı. Xezal Mewlan bu sayının içinde. Ama o sayı onu içine alamaz. Sayılar bedenleri taşıyamaz — isimler taşır.

İki Saldırı, Bir Beden

Ölümünden sonra da bitmedi.

Cenazesinin yıkanacağı bir cami arandı. Bulunamadı. Süleymaniye'de, Kürdistan'ın en büyük şehirlerinden birinde, bir Kürt kadın peşmergenin cenazesini kabul edecek bir cami bulunamadı. Süleymaniye Vakıflar Genel Müdürü Abbas Xidir açıkladı: "Şer'i kurallara göre kadınlar camide yıkanmaz; bu yüzden Süleymaniye camilerinde kadın cenazesi yıkanmasına izin verilmiyor."

Bu bir dini kural mıdır? Belki. Ama bu kural, drone saldırısında şehit düşen Kürt kadın peşmergeye, bu gecede, bu şehirde, bu bağlamda uygulandı. Camiler açık bir emir vermedi. Sessizce kapandı. Sessizlik bazen emirden daha ağırdır — çünkü itiraz edilecek bir kapı bırakmaz.

Kürt siyasetçi Serdar Abdullah o kapıyı kendi eliyle açtı. "O Kürdistan'ın şehididir ve benim evim tüm Kürdistan şehitlerine açıktır" dedi. Xezal Mewlan'ın cenazesi bir devlet kurumunda değil, bir insanın evinde yıkandı. Resmi kurumların yapmadığını tek bir adam üstlendi.

Polynikes'in Bedeni: Tersine Dönen Hikâye

Sofokles'in Antigone'sinde devlet, savaş meydanında düşman safında ölen Polynikes'in bedenini açıkta bırakmayı emreder. Kız kardeşi Antigone bu emre karşı çıkar; kardeşini gömer ve bunun bedelini hayatıyla öder. Devlet yasak koyar, Antigone direnir.

Surdaş'ta roller dağıtılmış ama ters:

Xezal, Polynikes'tir — onuruna sahip çıkılması gereken beden. İran dronu vurdu. Hastane kapısı kapandı. Cami reddetti. Her biri ayrı ayrı, ama hepsi birden aynı şeyi söyledi: bu beden buraya ait değil.

Peki neden? Xezal Mewlan Rojhilat Kürdistanı için, İran'ın onlarca yıldır bastırdığı bir halk için savaşıyordu. Bu savaşı "meşru" sayan ya da saymayan farklı siyasi çevreler var. Ama hastanenin koridorunda bu tartışma yapılmıyor. Orada sadece şu soruluyor: bu beden, bu dosya, bu kimlik — içeri layık mı?

Ve cevap "hayır" oldu.

"Jin, jiyan, azadî." Şêx Ehmed Hindî Mezarlığı · Süleymaniye · Nisan 2026

Mezarı başında toplananlar bu sloganı attı. Kadın, yaşam, özgürlük. Xezal Mewlan bu üç kelimeyi taşımak için savaşıyordu. Ve o üç kelimeyi taşıdığı için, ölümünden sonra bile kapılar kapandı.

Komala Merkez Komite Sekreterliği · 14 Nisan 2026

"İran İslam Cumhuriyeti'nin drone saldırısında yaralanan yoldaşımız Xezal Mewlan, hastaneye ulaştıktan sonra yaralarının ağırlığı nedeniyle Kürdistan şehitleri kervanına katılmıştır."

Şehitler kervanı. Bu, bir örgütün dilidir. Ama arkasında yirmi yaşında, Mahabad'dan gelmiş, bir yıl önce bir seçim yapmış bir insan var.

Dağdan İnen Kadın, Kapısı Kapanan Şehir

Yaşar Kemal'in coğrafyasında insan ile toprak birbirinden ayrılmaz. Dağ bir arka plan değil, bir karakterdir. Oradan inen insan, dağın bir parçasını şehre taşır. Ve şehir her zaman onu almaz.

Xezal Mewlan dağdan indi. Mahabad'ın hafızasını, Komala'nın saflarını, bir yıllık seçimini taşıyarak. Şehir onu almadı — hastane almadı, cami almadı. Ama toprak aldı. Mezarına fidanlar dikildi. Sonunda toprak herkesi alır. Bu, hiçbir yönetmeliğin iptal edemeyeceği tek gerçektir.

Ama o fidanlar dikilmeden önce, bir araç şehirde kapı kapı koştu. Ve her kapı kapandı.

✦   ✦   ✦

Surdaş'ta ödenen bedeli kim ödedi? Xezal Mewlan ödedi. Mahabad'dan gelen, yirmi yaşında, "ölümle yüzleşenler" adını taşıyan bir kadın. Drone vurdu, kapılar kapandı, camiler sustu.

Kürdistan Sağlık Bakanlığı soruşturma başlattı. Hukuki süreç başlatıldı. Mezara fidanlar dikildi. Bunlar doğru şeyler. Ama Xezal Mewlan o soruşturmanın sonucunu göremeyecek.

Polynikes defnedildi.

Ama Kreon hâlâ tahtta.

Not: Bu yazı Rudaw, Nupel ve Leyla Agiri'de yayımlanan haberlere, Komala açıklamalarına ve Metro Center basın toplantısı kayıtlarına dayanmaktadır. Xezal Mewlan Çaperabad'ın adı bu sayfada olduğu gibi kalmaktadır.

Kaynak: Nerina Azad