ABD ve İsrail'in İran'a karşı yürüttüğü savaşın dördüncü haftasında, ABD Başkanı Donald Trump ve İsrail Başbakanı Benyamin Netanyahu, İran'ın füze stoklarını önemli ölçüde yok ettiklerini iddia etse de İran hâlâ İsrail ve Körfez ülkelerine füze fırlatmaya devam ediyor.

Beyaz Saray'ın 14 Mart tarihli bir sosyal medya paylaşımında, İran'ın "balistik füze kapasitesinin işlevsel olarak yok edildiği" belirtildi. Ancak sonraki on günde İran'ın düzenlediği saldırılar, hâlâ komşu ülkelerdeki hedefleri vurmaya yetecek kadar füzesinin olduğunu gösterdi.

Londra merkezli Royal United Services Institute'tan (RUSI) Ortadoğu güvenlik analisti Burcu Özçelik, DW'ye yaptığı değerlendirmede, "İran'ın füze kapasitesi zayıflatıldı, ancak tamamen ortadan kalkmadı. Ve bu önemli" diyor.

ABD merkezli Stimson Center'dan kıdemli uzman Kelly Grieco da İran'ın zayıfladığı yönündeki tespitlerin gerçeği yansıtmadığı görüşünde. Grieco, X platformu üzerinden yaptığı paylaşımda Tahran'ın füze ve dron fırlatma rampalarına ve stoklarına yönelik ABD ve İsrail saldırılarının, rejimin "operasyonel rota değişikliği" nedeniyle sadece sınırlı bir etki gösterdiğini yazdı.

Güvenlik uzmanı Grieco, savaşın ilk günlerinde İran'ın 500'den fazla balistik füze ve 2 bin insansız hava aracı fırlattığını, bunların isabet oranının yüzde 5'in altında kaldığını, çoğunun engellendiğini söylüyor. Grieco, "Ancak İran'ın fırlatma oranları sonraki iki hafta zarfında yüzde 90'dan fazla düşse de şaşırtıcı bir gelişme yaşandı ve isabet oranları artmaya başladı. İran daha az ateş etti ama daha sık vurdu" tespitinde bulunuyor.

Savaşa dair ortaya atılan iddiaların ve verilerin doğrulanması çoğu zaman oldukça güç. İran'ın yaklaşık bir aydır süren savaşta mevcut askeri gücünün tahmin edilmesi de bir o kadar zor. Peki, bu konuda tam olarak ne biliniyor?

Savaşın birinci ayına girilirken uzmanlar bir konuda hemfikir: İran'ın fırlattığı füze sayısı azalırken isabet ettirme yeteneği büyük artış kaydetti. Tahran'ın İsrail'e düzenlediği misilleme saldırılarında 100'den fazla İsrailli yaralandıFotoğraf: Ohad Zwigenberg/AP Photo/dpa/picture alliance

İran'ın ne kadar füzesi var?

İran'ın füze stoklarına dair savaş başlamadan önce de resmi veriler bulunmuyordu. Uzman Burcu Özçelik'in ifadesiyle İran, "gücünü sergileme konusunda pek açık bir ülke değil." İsrail kaynakları ise savaş öncesinde İran'ın balistik füze sayısını yaklaşık 2 bin 500 olarak tahmin ediyordu. Bazı bağımsız uzmanlar ise bu sayının 6 bine kadar yükseldiğini düşünüyordu.

Her halükârda, ABD istihbaratına göre İran, savaş öncesinde Ortadoğu'daki en büyük ve en çeşitli cephaneliğe sahip ülkeydi. Washington merkezli Strateji ve Uluslararası Araştırma Merkezi (CSIS), İran'ın cephaneliğinin 2 bin kilometre menzilli Secil, Gadr ve Hürremşehr tipi balistik füzelerin yanı sıra bin 700 kilometre menzilli Emad, bin 300 kilometre menzilli Şahab-3 ve bin 350 kilometre menzilli Huveyze tiplerini içerdiğini belirtmişti.

Ancak İran'ın geçen hafta Hint Okyanusu'ndaki yaklaşık 4 bin kilometre uzakta bulunan İngiliz-Amerikan askeri üssü Diego Garcia'ya yönelik saldırı girişimi, İran'ın tahmin edilenden daha uzun menzilli füzelere sahip olduğunu da ortaya koydu.

Balistik füzeler kendi başlarına yıkıcı silahlar olmalarının yanı sıra, her ne kadar Tahran nükleer bomba geliştirdiğine dair iddiaları reddetse de söz konusu füzeler potansiyel olarak nükleer başlıkla donatıldığında taşıyıcı sistem olarak hizmet edebilecek yapıya sahipler.

Önde ABD Başkanı Donald Trump, hemen arkasında Savunma Bakanı Pete Hegseth. Trump'ın İran'a yönelik çelişkili açıklamaları uluslararası toplumda endişe yaratıyorFotoğraf: Julia Demaree Nikhinson/AP Photo/picture alliance

Savaş İran'ın füze stoklarını ne ölçüde etkiliyor?

28 Şubat'ta başlayan savaş ile 2025'teki 12 günlük çatışma dönemi İran'ın füze stoklarını azalttı. ABD ve İsrail'in ülkenin silah üretim tesislerine yönelik saldırıları da cephaneliğini yenilemesini olumsuz etkiledi. Ancak İran'da rejim yetkilileri dışında hiç kimse askeri kapasitenin ne kadar zarara uğratıldığı konusunda net bilgiye sahip değil.

RUSI'den uzman Özçelik, "İran Devrim Muhafızları'nın saldırılara devam ettiğini ve İran rejiminin en önemli baskı noktası olan Hürmüz Boğazı'nı fiilen kapattığını gözlemliyoruz. Operasyonun bu aşamasında İran'ın balistik füze programının ABD ve İsrail tarafından tamamen çökertilmesi pek olası görünmüyor" değerlendirmesini yapıyor.

ABD ve İsrail'in saldırılarında kaç silah üretme tesisinin imha edildiğine ilişkin net bir bilgi bulunmuyor. Ancak İsrail Başbakanı Benyamin Netanyahu geçen hafta yaptığı açıklamada saldırılar sonucunda İran'ın füze ve insansız hava aracı kapasitesinin "büyük ölçüde zayıflatıldığını" ifade etmişti.

İran'ın İHA kapasitesi ne kadar?

Konuyu DW'ye değerlendiren Portsmouth Üniversitesi'nden İngiliz hava kuvvetleri uzmanı Matthew Powell da "Şubat ayı başındaki tahminler yaklaşık 80 bin Şahid İHA'sı olduğu yönündeydi. Ancak süregelen savaşta bunların kaçının kullanıldığını belirlemek zor" diye konuşuyor.

Powell, "İnsansız hava araçları İran'ın askeri gücü için büyük öneme sahip" diyor ve "Bu silahların nispeten düşük maliyeti, Tahran'ın bölge genelinde askeri güç ve daha büyük bir siyasi nüfuz sahibi olmasını sağlıyor" diye ekliyor. İran'ın özellikle Şahid 136 tipi İHA'larla hedef aldığı ülkelerdeki kritik altyapılara saldırabildiğini hatırlatan Powell, "Çünkü bunların yok edilmesi büyük balistik füzelere göre daha zor" diyor.

Geçen hafta öldürülen Devrim Muhafızları Sözcüsü Tuğgeneral Ali Muhammed NainiFotoğraf: Tasnim

ABD, İran'daki savaş için günde yaklaşık bir milyar ABD doları, yani yaklaşık 860 milyon euro harcıyor. Powell, bu İHA'ları imha etmek için gereken silah sistemlerinin, İHA'ların kendisinden çok daha pahalı olduğuna dikkati çekiyor.

İran'ın füze ve İHA stoklarını yenilemesi mümkün mü?

İran'ın İHA'lar ile savaş yürütmede sahip olduğu bir diğer avantajı da normal şartlar altında eksilenlerin yerini nispeten hızlı bir şekilde doldurabilmesi. Powell, "Barış koşullarında tahmini kapasite ayda yaklaşık 10 bin Şahid İHA'sıdır" diyor. Savaş ortamındaki üretime dair ise veri bulunmuyor.

İHA'ları yenilemek nispeten kolay gözükse de füzeler için durum daha karmaşık. Geçen hafta Devrim Muhafızları Sözcüsü Tuğgeneral Ali Muhammed Naini, devlet haber ajansı IRNA'ya verdiği demeçte, ülkenin savaş koşullarında bile füze ürettiğini söylemiş ve stoklama konusunda da bir sorun bulunmadığını belirtmişti. Bu açıklamadan kısa bir süre sonra ise Naini'nin bir hava saldırısında öldürüldüğü açıklandı.

Ancak İran'ın gerçekten yeterli ikmali sağlayacak kadar hızlı olup olmadığı tartışmalı bir konu. Eski bir Pentagon yetkilisi olan Alex Plitsas, Kanada televizyon kanalı CBC'ye yaptığı açıklamada, İran'ın savaşın başında ayda yaklaşık 300 füze ürettiğini, şimdi ise bu sayının ayda 40 olduğunun tahmin edildiğini kaydetti.

ABD ve İsrail, füze üretimi için kritik öneme sahip yer üstünde bulunan hedefleri vurduklarını belirtseler de İran'ın Kirmanşah ve Semnan gibi çeşitli illerinde ve Basra Körfezi yakınlarında az en beş yeraltı üretim tesisi olduğu da iddialar arasında.

RUSI'den Burcu Özçelik, ABD ve İsrail'in asıl amacının İran tehdidini uzun vadeli olarak etkisiz hale getirmek olduğunu söylüyor: "Amaç rejimin, savaş bittikten sonra füze programını yeniden inşa etme ve yapılandırma yeteneğini zayıflatmak. Bence şu anki hedef bu ve bu savaşın başlangıcından beri de böyleydi."