Amerika Birleşik Devletleri ordusu, Basra Körfezi'nde yer alan, İran'ın petrol ihracatı için kritik öneme sahip Hark Adası'na saldırı düzenledi. ABD ordu sözcülüğünden yapılan açıklamada, adadaki askeri hedeflerin tamamen imha edildiği bildirildi.

ABD Başkanı Donald Trump, sosyal medya hesabından paylaştığı mesajında, ülkesinin "tüm askerî hedefleri tamamen yok ettiğini" duyurdu. Trump ayrıca, İran'ın Hürmüz Boğazı'ndaki gemi trafiğini engellemeye devam etmesi halinde petrol altyapısının da hedef alınabileceği tehdidinde bulundu.

Saldırıların Hark'ın petrol altyapısını hedef almadığını öne süren Başkan Trump, "İran ya da başka herhangi biri Hürmüz Boğazı'ndan gemilerin özgür ve güvenli geçişini engellemek için bir girişimde bulunursa, bu kararı derhal gözden geçireceğim" dedi.

Trump, İran'ın ABD saldırılarına karşı kendini savunamayacağını da dile getirerek "İran ordusu ve bu terör rejimiyle bağlantılı diğer herkes, silahlarını bırakıp ülkelerinden geriye kalanı kurtarsalar iyi olur - ki geriye pek bir şey kalmadı!" ifadelerini kullandı.

İran'ın yarı resmi haber ajansı Fars, isimsiz kaynaklara dayandırdığı haberinde, ABD saldırıları sırasında Hark Adası'nda 15'ten fazla patlamanın duyulduğunu, ayrıca hava savunma sistemleri ile bir deniz üssü ve havaalanı tesislerinin vurulduğunu ancak petrol altyapısının zarar görmediğini aktardı.

Hark Adası'nın konumu ve İran için önemi nedir?

Hark Adası, Basra Körfezi'nde, Buşehr limanının yaklaşık 50 kilometre kuzeybatısında yer alıyor. Yaklaşık 20 kilometrekare büyüklüğündeki Ada'da, petrol terminalleri, petrol tankları, elektrik santralleri ve tuzdan arındırma (desalinasyon) tesisleri bulunuyor. Ada, İran ihracat ekonomisi için vazgeçilmez bir lojistik üs olarak kabul ediliyor. 

Enerji ve finansal hizmet uzmanlarının değerlendirmesine göre, İran'ın petrol ihracatının yaklaşık yüzde 90'ı Hark Adası üzerinden gerçekleştiriliyor.

Ada uzun süredir ülkenin stratejik açıdan  zayıf noktası olarak değerlendiriliyor. İran kıyılarının 26 kilometre açığında, Basra Körfezi ile Umman Körfezi'ni birbirine bağlayan ve dünya petrol ticaretinin beşte birinin geçtiği Hürmüz Boğazı'nın yaklaşık 483 kilometre kuzeybatısında yer alan Ada çevresindeki suların, anakaranın sığ kıyı sularının aksine yeterince derin olması sayesinde, petrol taşıyan dev tankerler buraya rahatlıkla yanaşabiliyor.

Son yıllarda Ada'daki terminal üzerinden okyanuslar arası taşıma için aynı anda on süpertankerin yüklenebildiği belirtiliyor. 

Hark Adası İran'ın petrol ihracatında nasıl bir rol oynuyor? 

Enerji ile ilgili konularda finansal hizmet veren Pickering Energy Partners isimli şirketin yatırım direktörü Dan Pickering, ABD saldırısının ardından yaptığı değerlendirmede, "Hark'ın altyapısını devre dışı bırakırsanız, piyasadan kalıcı olarak günde iki milyon varil çıkarmış olursunuz" dedi.

ABD merkezli fiyat takip şirketi GasBuddy'nin analistlerinden Patrick De Haan da çatışmanın tırmandırılmasından endişe duyduğunu dile getirerek "İran'ın kaybedecek daha az şeyi" olduğunu ve bu ülkenin köşeye sıkıştırıldığında harekete geçmeye çok meyilli bir tavır sergilediğini vurguladı. De Haan, enerji sistemlerine karşılıklı saldırıların artmasından da endişe duyduğunu belirtti.

Hark'tan sevk edilen petrolün büyük kısmı dünyanın en büyük ham petrol ithalatçısı Çin'e gidiyor. Tanker takip şirketi Kpler'ın verilerine göre İran petrolü bu yıl Çin'in deniz yoluyla yaptığı ithalatın yüzde 11,6'sını oluşturuyor.

Arşiv - Hark Adası'ndaki petrol tesislerinin ABD saldırısından zarar görmediği bildiriliyorFotoğraf: Fatemeh Bahrami/Anadolu Agency/IMAGO

28 Şubat'ta İsrail ve ABD tarafından başlatılan savaşa rağmen İran, TankerTracker.com ve Kpler verilerine göre günde 1,1 ila 1,5 milyon varil arasında ihracata devam ediyor.

İran, Petrol İhraç Eden Ülkeler Örgütü'nün (OPEC) verilerine göre, günde 3,3 milyon varil ham petrol üretimi ile dünyanın üçüncü büyük üreticisi konumunda.

ABD ordusu Hark'ta hangi hedefleri vurdu?

ABD Başkanı Trump'a göre, adadaki tüm askeri hedefler imha edildi. ABD Merkez Kuvvetler Komutanlığı'nın (CENTCOM) açıklamasına göre, hassas vuruşlarla deniz mayını depoları, füze sığınakları ve çok sayıda askerî tesis yok edildi. CENTCOM, toplamda 90'dan fazla askerî hedefin vurulduğunu, petrol tesis ve altyapısına ise zarar verilmediğini ifade ediyor.

İran'ın yarı resmî haber ajansı Fars'a, Ada'daki hava savunma sistemleri, bir askeri üs, bir kontrol kulesi ve helikopter hangarı ABD saldırısında vurulduğunu duyurdu. New York Times (NYT) gazetesi de, İran Petrol Bakanlığı'ndan bir yetkiliye dayandırdığı haberinde, yaklaşık iki saat süren patlamalardan sonraki sarsıntıların bir deprem gibi hissedildiğini okuyucularına aktardı. Askerî uzmanlara göre Hark Adası'nın saldırıdan sonra herhangi bir askerî koruması kalmadı.

ABD Başkanı Trump bu saldırılarla neyi amaçladı?

Donald Trump, kendi ifadesine göre İran'ı, Hürmüz Boğazı'nı yeniden açmaya zorlamak istiyor. Sosyal medya hesabından paylaştığı mesajında, Ada'daki petrol altyapısını yok etmekten "nezaket gereği" vazgeçtiğini ifade eden Trump, İran ya da başka bir gücün Hürmüz Boğazı'ndan gemi geçişlerini engellemeye çalışması durumunda, bu kararını "derhal yeniden gözden geçireceğini" vurguladı.

Basra Körfezi'nde devriye görevi yapan ABD savaş gemisi USS BoxerFotoğraf: Cappello/Fotogramma/ROPI/picture alliance

Petrol tesislerine olası bir saldırının ne gibi sonuçları olur?

NYT’ye konuşan üst düzey bir İran Petrol Bakanlığı yetkilisi, Hark Adası'ndaki petrol altyapısına yapılacak bir saldırının, İran petrol ihracatının büyük bir bölümünü anında durma noktasına getireceğini dile getirdi. Uzmanlar, bunun halihazırda varil başına 100 doların üzerinde olan petrol fiyatlarını varil başına 150 dolara kadar çıkarabileceği tahmininde bulunuyor. Zira konu sadece Hark'ta İran ham petrol ihracatının on varilden dokuzunun işlenmesinden ibaret değil. Aynı zamanda İran'ın dünya çapındaki petrol arzı, küresel petrol piyasasının yaklaşık yüzde dördünü oluşturuyor.

İran misilleme olarak ne ile tehdit ediyor?

İran yönetimi ve Devrim Muhafızları, ülkenin enerji sektörüne ya da limanlarına saldırılması halinde misillemede bulunulacağını dile getiriyordu. Tahran, söz konusu noktalara en ufak bir saldırı olması durumunda, ABD ve Batılı müttefiklerinin çıkarlarının olduğu bölgedeki petrol ve doğal gaz kaynaklarını ateşe vereceği tehdidinde bulundu. Bu söylem de Basra Körfezi civarındaki hiçbir liman veya ekonomik merkezin güvende olmadığı anlamına geliyor.

DW Türkçe Reuters,dpa / ET,JD