Yaşar Bazencir

3. BÖLÜM

Giriş: Doktrinsel Bir Karşılaştırma İhtiyacı

Makale serimizin ilk iki bölümünde; şiddet dışı mücadelenin teorik altyapısını, sivil itaatsizlik ve "itaatsiz eylemlerin" bir rejimin meşruiyetini nasıl sarsabileceğini ve Ortadoğu jeopolitiğinde Kürtler için sunduğu stratejik imkânları ele aldık.

Ancak Kürt siyasal düşüncesinde "şiddet dışı eylem", "öz-yönetim" ve "demokratik özerklik" kavramları gündeme geldiğinde, Abdullah Öcalan’ın 2000’li yıllardan itibaren geliştirdiği "Demokratik Modernite" ve "Demokratik Konfederalizm" paradigmasıyla sıklıkla bir paralellik kurulmakta veya bu iki yaklaşım birbiriyle karıştırılmaktadır. Oysa uluslararası literatürdeki rasyonel şiddet dışı mücadele doktrini ile Öcalan paradigması arasında hem yöntemsel hem ideolojik hem de sahadaki sonuçları bakımından derin ve uzlaşmaz ayrılıklar bulunmaktadır.

Bu final bölümü, söz konusu iki hat arasındaki temel felsefi ve stratejik farkları karşılaştırmalı olarak ortaya koymayı hedeflemektedir.

1. "Devlet Karşıtlığı" ve "Kurumsal Statü" İkilemi

İki yaklaşım arasındaki en temel kırılma noktası, devlet ve hukuki statü olgusuna bakışta ortaya çıkar:

 Öcalan Paradigması (Anti-Statücü İdealizm): Öcalan’ın kuramsallaştırdığı model, devleti doğası gereği şiddetin, hiyerarşinin ve sömürünün kaynağı olarak görür. Bu nedenle amacı bir devlete, anayasal bir statüye veya uluslararası hukuk nezdinde tanınmış bir özerkliğe sahip olmak değil; devleti "baypas ederek" devletsiz, ekolojik ve komünal bir toplum inşa etmektir.

 Şiddet Dışı Mücadele Doktrini (Realist Kurumsallaşma): Gene Sharp ve sivil itaatsizlik literatürü devleti soyut bir düşman olarak görmez. Amacı devleti tamamen ortadan kaldırmak veya yok saymak değil; otoriter/baskıcı devlet yapısını sivil itaatsizlikle felç ederek somut anayasal haklar, uluslararası hukukta tanınan kurumsal statü ve hukuki güvenceler elde etmektir. Şiddet dışı mücadele, devletsizliği değil; toplumun devlet karşısında hukuki ve idari olarak güçlenmesini hedefler.

2. "Öz-Savunma" Muğlaklığı ve Şiddetin Stratejik Tasfiyesi

Şiddetin araçsal kullanımına ilişkin yaklaşım, iki hat arasındaki en büyük pratik çelişkiyi oluşturur:

[Öcalan Paradigması]:  Öz -Savunma Muğlaklığı (Slahlı milis yapısı).

Şiddet Kapasitesinin Korunması:( Rejime “Güvenlikçi” Meşruiyet Alanı sağlanması)     

Şiddet Dışı Mücadele:  Şiddetin Tamamen Devre Dışı Bırakılması.   Rejimin Askeri Üstünlüğünün Boşa Çıkarılması Toplumsa Meşruiyetin Zirveye Taşınmsı.  

 Öcalan Paradigmasında "Öz-Savunma": Paradigma, devlete karşı silahlı saldırıyı reddettiğini ileri sürse de "öz-savunma" kavramı altında gerilla/milis yapısını ve silah gücünü muhafaza eder. Bu durum, pratikte şiddet dışı toplumsal eylemler ile silahlı aygıt arasındaki sınırları muğlaklaştırır. Sonuç olarak egemen devletler, yürütülen her türlü sivil itaatsizlik veya yerel yönetim girişimini bu "silahlı gölge" üzerinden derhal "güvenlik parantezine" alma ve orantısız güçle ezme meşruiyeti bulurlar.

 Şiddet Dışı Mücadelede Disiplin: Şiddet dışı mücadele doktrininde şiddetin reddi ahlaki bir temenniden öte katı bir stratejik zorunluluktur. Mücadelenin içine en küçük bir silahlı unsur veya şiddet eylemi karıştığında, karşı tarafın askeri üstünlüğü devreye girer. Şiddet dışı strateji, karşı tarafı en güçlü olduğu alana (askeri/güvenlik sahası) çekmemek için şiddet kapasitesini tamamen tasfiye eder.

3. Toplumsal Katılım ve "Militan" Tasarımı

 Öcalan Paradigması: Toplumsal örgütlenmeyi merkeze aldığını iddia etmesine rağmen, karar alma mekanizmalarında ve ideolojik hiyerarşide kadro/militan merkezli hiyerarşik yapıyı korur. Bu durum, toplumun geniş kesimlerinin (esnafın, burjuvazinin, muhafazakar kesimlerin, farklı siyasi eğilimlerin) sürece eşit özne olarak katılımını sınırlandırır.

 Şiddet Dışı Mücadele: Doğası gereği hiyerarşisiz ve kapsayıcıdır. Yaş, cinsiyet, ideolojik aidiyet veya yaşam tarzı gözetmeksizin toplumun %100'ünü eylemsel özne kılmayı hedefler. Gücünü bir örgüt merkezinden değil, kitlelerin ortak itaatsizlik iradesinden alır.

4. Saha Gerçekleri ve Jeopolitik Sonuçlar

Öcalan’ın anti-statücü ve devlet karşıtı paradigmasının sahadaki (özellikle Rojava/Kuzeydoğu Suriye) uygulamaları, rasyonel devlet aklı ve uluslararası ilişkiler gerçekliğiyle karşı karşıya geldiğinde ciddi tıkanmalar yaşamıştır:

1. Uluslararası Hukuk ve Tanınma Krizleri: Devleti ve anayasal statüyü ikincil plana atan ideolojik söylem, uluslararası sistemde kalıcı ve resmi bir statü elde etmeyi zorlaştırmakta; kazanımları küresel konjonktürün anlık askeri dengelerine bağımlı kılmaktadır.

2. Reel Siyaset vs. Ütopya: Şiddet dışı mücadele doktrini, uluslararası sistemin aktörleriyle (BM, devletler, uluslararası hukuk kurumları) aynı meşruiyet dilini konuşurken; Öcalan paradigması ütopik bir anti-kapitalist ve anti-statücü söylem nedeniyle uluslararası diplomaside stratejik sınırlar yaşamaktadır.

Sonuç: Romantik Ütopyadan Realist Stratejiye

Özetle; Abdullah Öcalan’ın paradigması devleti ve hukuki statüyü reddeden, öz-savunma adı altında silahlı kapasiteyi muhafaza eden ideolojik ve ütopik bir toplum tasarımıdır.

Buna karşın uluslararası literatürün işlediği şiddet dışı mücadele stratejisi;

 Uluslararası hukuku ve kurumsal statüyü hedefleyen,

 Karşı tarafın güvenlikçi aygıtlarını boşa çıkarmak için şiddeti tamamen devre dışı bırakan,

 Toplumun tüm renklerini sivil itaatsizlik etrafında birleştiren realist, rasyonel ve sonuç odaklı bir siyasal akıldır.

Kürt halkının 21. yüzyıldaki hak ve statü mücadelesi; romantik ve ütopik anti-statücü söylemlerin ötesine geçip, rasyonel, hukuki ve şiddet dışı stratejik araçları merkeze aldığı ölçüde kalıcı kazanımlar elde edecektir.