Geçtiğimiz yıl İsrail ve ABD’nin İran’a yönelik yoğun hava saldırıları sırasında Tahran’a bağlı bölgesel silahlı gruplar büyük ölçüde çatışmaların dışında kalmıştı. Ancak uzmanlar, ABD Başkanı Donald Trump’ın tehditlerini hayata geçirmesi durumunda bu tablonun değişeceğini belirtiyor.

Almanya merkezli Uluslararası ve Güvenlik İşleri Enstitüsü’nden Hamidreza Azizi’ye göre, İran olası bir ABD savaşını Haziran ayındaki çatışmalardan farklı olarak “varoluşsal bir tehdit” olarak görüyor. Bu nedenle Tahran’ın hem kendi askeri kapasitesini hem de vekil güçlerinin asimetrik gücünü kullanmaya hazır olduğu ifade ediliyor.

Direniş Ekseni Yeniden Sahada

İran’ın Irak, Lübnan ve Yemen’deki müttefiklerinin olası bir ABD saldırısına karşı hazırlık yaptığına dair işaretler şimdiden görülmeye başlandı. İran’ın onlarca yılda inşa ettiği ve “direniş ekseni” olarak adlandırılan bu ağ; Hizbullah, Yemen’deki Husiler ve Irak’taki İran yanlısı milisleri kapsıyor.

Bu yapı, Tahran’ın özellikle ABD ve İsrail’e karşı caydırıcılık stratejisinin temel unsurlarından biri olarak değerlendiriliyor.

Zayıflayan Ama Hâlâ Tehlikeli

Ancak direniş ekseni son yıllarda ciddi darbeler aldı. Aralık 2024’te Suriye Devlet Başkanı Beşar Esad’ın devrilmesiyle ağdaki tek devlet aktörü ortadan kalktı. Lübnan Hizbullahı ise İsrail ile yaşadığı uzun süreli savaşta ağır kayıplar verdi ve lideri Hasan Nasrallah’ı kaybetti.

Buna rağmen uzmanlar, zayıflamış olsalar da bu grupların İran’a ek askeri güç sağlayabileceği görüşünde.

Haziran Savaşında Neden Devreye Girmediler?

Haziran ayında 12 gün süren çatışmalarda İsrail ve ABD, İran’ın nükleer ve askeri tesislerini hedef aldı. İran ise İsrail’e yüzlerce balistik füze ve İHA fırlattı, Katar’daki bir ABD üssünü vurdu. Buna karşın direniş ekseni çatışmaya katılmadı.

Azizi’ye göre İran, o dönemde krizi tek başına yönetebileceğini düşündü ve çatışmanın genişlemesini istemedi.

Bu Kez “Tüm Seçenekler Masada”

Uzmanlara göre ABD ile doğrudan bir savaş senaryosu İran’ın hesaplarını kökten değiştiriyor. İçeride ekonomik çöküş, artan toplumsal huzursuzluk ve dışarıda yoğun ABD askeri varlığıyla karşı karşıya olan İran yönetimi, rejimin bekası için tüm araçları kullanmaya hazır.

Azizi, “Direniş ekseninin — geriye kalan kısmının — aktive edildiğine dair işaretler şimdiden görülüyor” diyor.

Hizbullah, Irak Milisleri ve Husiler

Hizbullah lideri 26 Ocak’ta yaptığı açıklamada olası bir saldırıya karşı hazır olduklarını duyurdu. Londra merkezli Uluslararası Stratejik Araştırmalar Enstitüsü’nden Sascha Bruchmann’a göre Hizbullah ciddi kayıplar verse de hâlâ önemli bir askeri tehdit oluşturuyor.

Irak’ta ise İran yanlısı milisler, intihar saldırganları da dahil olmak üzere yeni bir savaş için militan devşirmeye başladı. Kataib Hizbullah lideri 25 Ocak’ta yaptığı açıklamada savaş çağrısında bulundu.

Yemen Cephesi de Hareketlenebilir

Yemen’deki Husiler, ABD ile sağlanan ateşkesi askıya alabileceklerini duyurdu. Ateşkes kapsamında Husiler Kızıldeniz’deki saldırılarını durdurmuş, ABD ise hava saldırılarını askıya almıştı.

Uzmanlara göre İran’a yönelik yeni bir saldırı, bu anlaşmayı da fiilen sona erdirebilir.

“Sessiz Kalırlarsa Etkilerini Kaybederler”

Soufan Center Direktörü Colin Clarke’a göre, İran’a yönelik yeni bir saldırıda vekil güçlerin yine devreye girmemesi, bu yapıların caydırıcılığını ve siyasi önemini zayıflatabilir.

Clarke, “Bu gruplar rejim için bir tetik mekanizması olarak tasarlandı. Kriz anında kullanılmaları rejimin bekası açısından hayati” değerlendirmesinde bulunuyor.