Hüsamettin Turan

Kürdistan meselesi, modern siyaset biliminin ve sosyolojinin sunduğu dar tanımların ötesinde; yalnızca askeri çatışmalar, idari düzenlemeler ya da geçici güvenlik politikalarıyla açıklanabilecek bir olgu değildir. Bu mesele, kökleri derin bir tarihsel sürece dayanan; ekonomik bağımlılık ilişkileri, sistematik kültürel dönüşüm hamleleri, kurumsal entegrasyon stratejileri ve sonuç olarak ulusal kimliğin yeniden inşa edilmesi çabalarıyla doğrudan ilintili bilimsel bir gerçekliktir.

Özellikle Kuzey Kürdistan perspektifinden bakıldığında, Türkiye Cumhuriyeti’nin kuruluşundan itibaren yürürlüğe konulan merkeziyetçi politikaların temel motivasyonu, Kürt milletinin siyasal ve kültürel özerklik potansiyelini tasfiye ederek, bu toplumsal yapıyı Türk ulus, devlet paradigmasına eklemlemek olmuştur. Bu eklemlenme süreci, zaman içerisinde yalnızca zor aygıtları vasıtasıyla değil; aynı zamanda rıza üretim mekanizmaları olan eğitim, ekonomi, medya, bürokrasi ve kültürel üretim mecraları üzerinden de derinleştirilerek toplumsal dokunun kılcal damarlarına nüfuz ettirilmiştir.

Osmanlı İmparatorluğu’nun son dönemlerinden itibaren başlayan ve Cumhuriyet ile kurumsallaşan merkeziyetçilik, Kürdistan coğrafyasını kendi yerel dinamiklerinden kopararak merkezin periferisi haline getirmiştir.

1924 Anayasası ile başlayan tek tipleştirme süreci, 1925 Şark Islahat Planı gibi belgelerle stratejik bir devlet aklına dönüşmüştür. Bu süreçte Kürdistan, sadece kontrol edilmesi gereken bir bölge değil, aynı zamanda modern Türk ulus inşasının ötekisi olarak kodlanmıştır.

Buradaki temel diyalektik, Kürtlerin bir yandan sistemin dışına itilmesi, diğer yandan ise kurumsal ve ekonomik olarak sisteme sıkı sıkıya bağlanmasıdır. Bu ikili kıskaç, Kürt toplumunun kendi iç gelişimini engellemiş ve onu merkezi kararlara muhtaç bırakmıştır.

Bugün gelinen noktada, Kürdistan’ın toplumsal ve ekonomik yapısının büyük ölçüde Türkiye merkezli sistemlere bağımlı hale getirildiği görülmektedir. Bu bağımlılık, bilinçli bir devlet aklının ürünü olarak eğitim sistemi üzerinden hayati bir organ gibi işletilmektedir.

Anaokulundan üniversiteye kadar uzanan geniş öğretim ağı, Kürt dilini, tarihsel gerçekliğini ve coğrafi hafızasını tamamen dışlayan bir paradigma üzerine inşa edilmiştir. Eğitim kurumu burada sadece bir bilgi aktarım merkezi değil, Kürt çocuklarının kendi gerçekliklerine yabancılaştırıldığı bir epistemik şiddet alanıdır. Kürt genci, eğitim hayatı boyunca kendi atalarının tarihini ve dilini ancak bir tehdit parantezinde görebilmektedir. Akademik kurumlar da bu ideolojik kuşatmanın dışında değildir; bilimsel üretim alanları Kürt kimliğini sosyolojik bir hakikat olmaktan çıkarıp güvenlik merkezli bir kriminalize söyleme hapsetmiştir.

Ekonomik alanda ortaya çıkan tablo, bağımlılık kavramını aşarak klasik sömürgecilik kuramlarının iç sömürge tanımına tam olarak tekabül etmektedir. Kürdistan ekonomisi, Türkiye’nin batısındaki sanayi odaklarına ucuz iş gücü, işlenmemiş hammadde ve geniş bir tüketim pazarı sağlayacak şekilde dizayn edilmiştir.

Bölgedeki tarım alanları, hayvancılık potansiyeli, yer altı madenleri ve enerji kaynakları, yerel kalkınmayı öncelemek yerine merkezi ekonomik sistemin ihtiyaçlarını sübvanse edecek şekilde düzenlenmiştir. Kürdistan’ın öz kaynaklarının merkeze transfer edilmesi, ulusal kurtuluş dinamiklerini ekonomik prangalarla zayıflatmaktadır.

Yerel kalkınma perspektifinin yerine dışa bağımlı ve tüketime odaklı bir ekonomik modelin ikame edilmesi, Kürt toplumunun kendi kendine yeterli bir yapı oluşturmasının önünde devasa engeller yaratırken, Kürt sermaye gruplarını da ayakta kalabilmek adına merkezi sistemin kurallarına uyum sağlamaya zorlamaktadır.

Bu kurumsal kuşatma, bürokrasi, ulaşım altyapısı, enerji ağları ve güvenlik mekanizmalarının doğrudan kontrolüyle pekiştirilmektedir. Kürdistan’da devletin varlığı sadece fiziksel yapılarla değil, aynı zamanda medya ve kültür endüstrisi üzerinden Kürt kimliğinin ulusal karakterini sönümlendirmeyi amaçlayan sofistike ideolojik araçlarla temsil edilmektedir.

Kültürel üretimin Türkçe merkezli hale getirilmesi ve Kürtçenin kamusal alanın dışına itilmesi, bir milletin kolektif zekasının ve tarihsel sürekliliğinin kesintiye uğratılması anlamına gelmektedir. Bu noktada tartışmanın sadece teknik bir entegrasyon kavramı üzerinden yürütülmesi eksik kalacaktır; zira kurumsal ve ekonomik entegrasyon süreci büyük ölçüde tamamlanmış olsa da, asıl mesele Kürt milletinin kolektif hafızasında yaşamaya devam eden bağımsızlık düşüncesidir. Devlet politikalarının uzun vadeli hedefi, yalnızca fiziki denetim sağlamak değil, Kürtlerin tarihsel ulusal iradesini dönüştürmektir.

Bu bağlamda Abdullah Öcalan’ın geliştirdiği siyasal çizgi, tarihsel bir yol ayrımı olarak ortaya çıkmaktadır. Bağımsız devlet fikrinden uzaklaşılarak demokratik ulus, Türkiye halkları ve ortak vatan gibi kavramların merkeze alınması, bazı Kürt ulusalcı çevreler tarafından bağımsızlık perspektifinin tasfiyesi olarak değerlendirilmektedir.

Söz konusu post, ulusal söylem, küresel sistemin ulus, devletleri miadını doldurmuş yapılar olarak sunduğu bir konjonktürde gelişmiş olsa da, eleştirel ulusalcı perspektif bunu henüz egemenliğini kazanamamış bir millet için erken bir feragat niteliğinde görmektedir.

Bağımsızlık hedefinin geri plana itilmesi, Kürt milletinin uluslararası hukuk nezdindeki Kendi Kaderini Tayin Hakkı talebinin altını boşaltma riski taşımaktadır. Bu durum yalnızca ideolojik bir değişim değil, aynı zamanda tarihsel ulusal hafızanın sistematik olarak aşındırılmasıdır. Kürt isyanlarının ve siyasal mücadelelerinin temel itici gücü olan ulusal egemenlik idealinin yerini alan yeni söylemler, bazı çevrelerce ulusal ruhun çözülmesi ve Kürdistan davasının bir demokratikleşme aparatı haline getirilmesi olarak yorumlanmaktadır.

Dolayısıyla Abdullah Öcalan’a yönelik eleştiriler, yalnızca güncel stratejilere değil, Kürt milletinin tarihsel bağımsızlık ideali üzerindeki dönüştürücü etkiye odaklanmaktadır. Eleştirel ulusalcı yaklaşım, bu yeni paradigmanın Kürt milletini Türkiye Cumhuriyeti sınırları içerisinde yeniden tanımlanan bir siyasal çerçeveye hapsettiğini savunmaktadır.

Esas mücadele artık sadece askeri ya da idari bir düzlemde değil; Kürt milletinin ulusal hafızasını, tarihsel aidiyetini ve bağımsızlık fikrini koruma zemininde sürmektedir. Kuzey Kürdistan’da tartışma, ekonomik veya kurumsal eklemlenmenin ötesine geçmiş durumdadır.

Devlet yapılarının merkezileştiği ve Kürdistan’ın sisteme bağlandığı bir gerçeklikte, asıl mücadele zihinlerdeki sınır hatlarında verilmektedir. Bir milletin coğrafyası ve ekonomisi kontrol edilebilir; ancak kolektif hafızası ve bağımsızlık istenci ayakta kaldığı sürece tarihsel varlığı sona ermez.

Mevcut siyasal aktörlerin stratejik tercihleri ne yönde olursa olsun, bir milletin yüzyıllar boyunca devam eden özgürlük iradesi kurumsal entegrasyonla tamamen yutulamaz. Kürdistan’da geleceği belirleyecek olan, ekonomik entegrasyonun fiziksel derinliği değil, bu kuşatmayı yaracak olan ulusal bilincin ve vatanseverliğin tarihsel derinliğidir.