İran’da hükümet karşıtı protestoların şiddetle bastırılması sırasında hayatını kaybeden yüzlerce kişiye ait fotoğraflar BBC’nin doğrulama birimi BBC Verify’a sızdırıldı. Fotoğraflar, Tahran’daki bir morgda çekildi ve protestolarda öldürülenlerin kimliklerinin tespit edilmesinde aileler için neredeyse tek kaynak haline geldi.
Grafik içerikleri nedeniyle yayımlanamayan görüntülerde, en az 326 kişinin — aralarında 18 kadının da bulunduğu — kanlar içindeki, şişmiş ve ağır şekilde darp edilmiş yüzleri yer alıyor. Fotoğraflar, Güney Tahran’daki Kahrizak Adli Tıp Merkezi içinde çekildi.
BBC Verify’ın incelediği 392 fotoğraftan 326 farklı kişinin kimliği tespit edilebildi. Bazı kurbanların farklı açılardan birden fazla fotoğrafı bulunuyor. Kaynaklar, morgdaki gerçek ölü sayısının binleri bulduğunu ileri sürüyor.
“John Doe” Etiketleri, Tanınamaz Haldeki Cesetler
Kurbanların büyük bölümü, yüzleri tanınamayacak derecede tahrip olduğu için teşhis edilemedi. 69 kişinin fotoğrafında Farsça “kimliği belirsiz” anlamına gelen John Doe / Jane Doe ibaresi yer aldı. Fotoğraflarda yalnızca 28 kişinin ismi açık şekilde okunabiliyor.
Ölüm tarihi kaydedilmiş 100’den fazla kurbanın etiketinde tarih olarak 9 Ocak yazıyor. Bu tarih, Tahran’da protestoların en kanlı gecelerinden biri olarak kayıtlara geçti.
9 Ocak Gecesi: Sokaklar Alev Aldı
9 Ocak’ta Tahran sokaklarında güvenlik güçleriyle protestocular arasında şiddetli çatışmalar yaşandı. Araçlar ateşe verildi, silah sesleri duyuldu. Göstericiler, İran’ın dini lideri Ayetullah Ali Hamaney ve İslam Cumhuriyeti aleyhine sloganlar attı. Protestolar, sürgündeki eski veliaht Rıza Pehlevi’nin ülke çapında eylem çağrısının ardından büyüdü.
Aileler Ekran Başında Teşhis Yapmaya Zorlandı
Güvenlik gerekçesiyle ismi açıklanmayan bir kaynak, morgda yaşananları “yıkıcı” olarak tanımladı. Kaynağa göre, içeride 12–13 yaşındaki çocuklardan 60–70 yaşındaki yaşlılara kadar çok sayıda kurban vardı.
Aileler ve yakınlar, saatler süren bir slayt gösterisi sırasında, ekrana yansıtılan yüzlerce ceset fotoğrafı arasından sevdiklerini teşhis etmeye çalıştı. Bazı cesetlerin yüzleri o kadar şişmişti ki gözler neredeyse görünmüyordu. Bir kişinin ağzında hâlâ solunum tüpü bulunması, hastanede tedavi gördükten sonra hayatını kaybettiğini gösteriyordu.
Bazı aileler fotoğrafların tekrar açılmasını ve yakınlaştırılmasını isterken, bazıları sevdiklerini anında tanıdı ve sinir krizi geçirerek yere yığıldı. Bazı ceset torbalarının üzerinde isim yerine yalnızca bir banka kartı bulunuyordu; bu kartlar, kurbanlardan geriye kalan tek kişisel eşya olarak kullanılmıştı.
İnternet Karartması Gerçeği Gizliyor
İran’da protestoların başladığı 28 Aralık’tan bu yana hükümet, ülke genelinde neredeyse tam bir internet karartması uyguluyor. Bu durum, ölü sayısının ve devlet şiddetinin boyutlarının belgelenmesini son derece zorlaştırıyor.
Ayetullah Ali Hamaney, kamuoyuna yaptığı açıklamalarda binlerce kişinin öldüğünü kabul etti, ancak sorumluluğu ABD, İsrail ve “fitne çıkaran unsurlar” olarak nitelediği gruplara yükledi.
BBC Verify, şimdiye kadar İran’ın 71 kent ve kasabasında protestoların yaşandığını doğruladı. Ancak gerçek sayının çok daha yüksek olduğu belirtiliyor. Starlink veya komşu ülkelerin mobil ağları üzerinden internete bağlanabilen az sayıda kişi, yanan araçları ve silah seslerini gösteren görüntüler paylaşabildi.
ABD merkezli Human Rights Activists News Agency (HRANA) ise protestolarda hayatını kaybedenlerin sayısını 4 binden fazla olarak tahmin ediyor.