Ocak ayındaki kitlesel protestolar ve 28 Şubat’ta ABD ile İsrail’in İran’ın üst düzey siyasi ve askeri kadrolarını hedef alan saldırılarının ardından muhalefet cephesinde dengeler değişti. Rejimin tepe kadrosunun büyük ölçüde tasfiye edilmesi, içeride ve dışarıda muhalefet partileri arasında birlik arayışını hızlandırdı.
Son günlerde İranlı Kürt partilerinin birleşme adımı iyimserlik yaratırken, cumhuriyetçi gruplar da Londra’da kapalı kapılar ardında düzenlenen “İran’da Özgürlük Kongresi” toplantısıyla ortak bir zemin aradı.
Sol Gençlikten Yeni İttifak
Yaklaşık 70 yıllık geçmişe sahip geleneksel sol partiler henüz ortak bir cephe kuramamış olsa da, son yıllarda sürgüne gitmek zorunda kalan genç sol aktivistler “Inclusive Alliance of the Revolutionary Left” (Devrimci Solun Kapsayıcı İttifakı) adlı yeni bir oluşum kurduklarını duyurdu. Girişimde, İran’daki öğrenci hareketinden tanınmış isimlerin yer aldığı belirtiliyor.
Amaç, sol içindeki parçalanmışlığı aşarak yeni kuşağı ortak bir siyasi hat etrafında birleştirmek.
Reza Pahlavi’den Sürpriz Temas
Sağ ve monarşist çevrelerin önde gelen ismi Rıza Pehlevi, Paris’te bazı sol eğilimli entelektüellerle bir araya gelerek dikkat çekti. Toplantıya İran Yazarlar Birliği’nin kurucularından Dariush Ashouri ile sürgündeki yazar ve sosyolog Chahla Chafiq de katıldı.
Ancak buluşma tartışmalara yol açtı. Pehlevi’nin bazı destekçilerinin geçmişte kullandığı sert sloganlar ve “tek ülke, tek bayrak, tek lider” söylemi, sol çevrelerde kaygı yarattı. Kürt partileriyle yaşanan “ayrılıkçılık” polemiği de taraflar arasındaki mesafeyi artırdı.
Kürt partileri, İsviçre federal modeline benzer bir özerklik talep ettiklerini, ayrılma hedefi taşımadıklarını vurguladı.
Azınlıkların Rolü
Beluç aktivist Fariba Balouch, muhalefetin başarılı olabilmesi için İran’daki etnik, dini ve dilsel çeşitliliğin gerçek anlamda kabul edilmesi gerektiğini savundu.
Balouch, “Bugünkü belirleyici koşullarda birlik zorunludur. Ancak bu birlik, İran’daki çoğulculuğun samimi kabulüne dayanmazsa etkili olamaz” dedi. Yapısal ayrımcılığa maruz kalan toplulukların güç paylaşımında anlamlı biçimde yer alması gerektiğini ifade etti.
“Kadın, Yaşam, Özgürlük” Hareketi de Örgütleniyor
“Kadın, Yaşam, Özgürlük” protestolarının destekçileri de yeni bir koalisyon hazırlığında. Kadın Devrimi Kolektifi’nden Şirin Şems, hem ülke içindeki hem dışındaki güçler arasında organize ve kapsayıcı bir ağ kurduklarını belirtti.
Amaçlarının, rejimin devrilmesi sonrasında geçiş süreci için toplumsal temelli bir siyasi alternatif hazırlamak olduğunu söyledi.
İçerideki Dinamikler
İran içinde muhalefetin sembol isimlerinden Nobel Barış Ödülü sahibi Nergiz Muhammedi başta olmak üzere birçok entelektüel ya cezaevinde ya da ağır baskı altında bulunuyor. Buna rağmen öğrenci grupları, kadın hakları aktivistleri, işçi sendikaları ve emekli dernekleri protesto ve grevlerini sürdürüyor.
Uzmanlara göre, Ocak protestoları kitlesel olmasına rağmen örgütlü liderlik eksikliği nedeniyle rejimi deviremedi. Ancak bugün muhalefet, 1979’dan bu yana en zayıf dönemini yaşadığı düşünülen rejime karşı daha koordineli bir hazırlık içinde.
İstihbarat Savaşı ve Güvensizlik
İran yönetimi ve istihbarat birimlerinin yıllardır muhalefeti bölmek için sızma faaliyetleri yürüttüğü biliniyor. Devrim Muhafızları İstihbarat Başkanı’nın son açıklamaları, Ocak protestolarının başarısızlığında muhalefet içi liderlik tartışmalarının etkili olduğunu öne sürdü.
Buna rağmen rejime yakın bazı isimler dahi, protestoların temel nedeninin dış güçler değil, biriken toplumsal hoşnutsuzluk olduğunu kabul ediyor.
Yaklaşık yarım asırlık parçalanmışlığın ardından muhalefetin eş zamanlı ve ideolojik sınırları aşan bir birlik oluşturması, rejim için ciddi bir stratejik tehdit oluşturabilir.
Üniversitelerde yeniden canlanan protestolar ve artan toplumsal öfke, muhalefetin ortak bir zemin bulması halinde İran’da yeni bir siyasi dönemin kapısını aralayabilir.