Uluslararası Af Örgütü (Amnesty International), 2025 yılına dair İdam Cezaları ve İnfazlar raporunu açıkladı. Raporda 2025 yılında 17 ülkede toplam 2 bin 707 kişinin idam edildiği, bunun 1981'den sonra kaydedilen en yüksek rakam olduğu bildirildi.
Raporda idam cezası infazlarının bir önceki yıla göre yüzde 78 arttığı belirtilerek bu sonuçta, idam cezasını gözdağı aracı olarak kullanan Çin, İran ve Suudi Arabistan gibi az sayıda ülkenin rol oynadığı kaydedildi. Raporda buna karşılık dünyadaki ülkelerin üçte ikisinden fazlasında idam cezasının hukuken ya da uygulamada kaldırıldığına da işaret edildi.
Uluslararası Af Örgütü Almanya Birimi Genel Sekreteri Julia Duchrow, "Ölüm cezası devlet şiddetinin en aşırı biçimidir. İnsanlık dışıdır, geri dönüşü yoktur, hata ya da adalet için hiçbir pay bırakmaz. Hükümetlerin hâlâ bu yola başvuruyor olması, yaşam hakkına yönelik ürkütücü bir saygısızlığı göstermektedir" ifadelerini kullandı.
İran'da infazlarda iki kat artış
Devletlerin idam cezasını sistematik olarak insanları susturma, bastırma ve korku yayma amaçlı kullanmasına İran'ı örnek veren Duchrow, bunu "devlet gücünün suistimali" ve "insanlıkla hukuk devletine karşı bir saldırı" olarak nitelendirdi.
Sadece İran'da 2025 yılında en az 2 bin 159 kişi idam edildi. Bu, bir önceki yıla göre iki kattan fazla bir artışa işaret ediyor. Suudi Arabistan'da en az 356 idam cezası infaz edildi. 2025'te infaz sayısı ABD'de 35'ten 47'ye, Singapur'da 9'dan 17'ye, Mısır'da 13'ten 23'e ve Kuveyt'te 6'dan 17'ye yükseldi. 2025'te idam cezalarını infaz eden diğer ülkeler Afganistan, Irak, Japonya, Yemen, Kuzey Kore, Somali, Güney Sudan, Tayvan, Birleşik Arap Emirlikleri ve Vietnam oldu. İnfazlar kafa kesme, asma, enjeksiyon, kurşuna dizme ve azot gazıyla boğma şeklinde gerçekleştirildi.
Çin'den rakamlar dahil değil
Uluslararası Af Örgütü raporunda 2025'teki infazlarla ilgili rakamlara Çin Halk Cumhuriyeti'nin dahil olmadığına da dikkat çekildi. Çin'de idam verileri devlet sırrı olarak görülüyor. Af Örgütü, Çin'in dünyada en fazla idam cezası infaz eden ülke olduğunu ve her yıl binlerce kişinin idam edildiğini tahmin ediyor.
İki idamdan biri uyuşturucu bağlantılı suçlardan
Rapora göre dünya çapında gerçekleştirilen infazların yüzde 46'sı, uyuşturucu bağlantılı suçlarla ilintili. 2025'te uyuşturucuyla bağlantılı bin 257 infazdan 998'i İran'da, 240'ı Suudi Arabistan'da, 15'i Singapur ve 2'si Kuveyt'te gerçekleşti.
Raporda, bazı ülkelerin uyuşturucuyla mücadele çerçevesinde idam cezasının kapsamını genişletme yönünde adımlar attıklarına da yer verildi. Cezayir, Kuveyt ve Maldivler'de, idam cezasının uyuşturucu suçlarını da kapsaması için yasa tasarıları hazırlandı. Burkina Faso ve Çad gibi bazı ülkelerde de "vatana ihanet", "terörizm" ve "casusluk" gibi suçlarda idam cezasının yeniden yürürlüğe konması planlanıyor.
Duchrow: Uyuşturucudan idam uluslararası hukuka aykırı
Julia Duchrow, uluslararası insan hakları standartlarına göre idam cezasının halen yürürlükte olduğu ülkelerde infazın sadece "en ağır" suçlarda gerçekleştirilebileceğine işaret ederek "Ölüm cezası, her zaman için insan onurunu özünden ihlal eder. Ancak uyuşturucu suçları gibi fiiller nedeniyle insanları idam etmek, ayrıca uluslararası hukukun açık bir şekilde ihlalidir. Bu uygulama yalnızca hukuka aykırı değil, aynı zamanda insanlık dışıdır" dedi.
İdam cezası uygulayanlar azınlıkta
Uluslararası Af Örgütü raporunda, özellikle Ortadoğu'da infazların sayısındaki büyük artışa rağmen küresel düzlemde idam cezası uygulayan ülkelerin bir istisna olduğuna da yer verildi. 2025 yılında Avrupa ve Orta Asya'da idam cezası verilmedi ve infaz edilmedi. Amerika kıtasında idam infaz eden tek ülke, 17 yıldır yine sadece ABD oldu. Afrika kıtasında da 45 ülkeden sadece 3'ü 2025'te idam cezası infaz etti.
Raporda, dünyada idam cezasının kaldırılması yönündeki olumlu adımlara da yer verildi. Vietnam ve Gambiya'da çeşitli suçlarda ölüm cezası kaldırılırken ABD'de Alabama Valisi, idam cezasına çarptırılan Rocky Myer'ı affetti. Lübnan ve Nijerya'da ölüm cezasının kaldırılması için yasa tasarıları hazırlandı, Kırgızistan'da Anayasa Mahkemesi, idam cezasının yeniden yürürlüğe konması girişimlerini anayasaya aykırı ilan etti.
Uluslararası Af Örgütü 1977 yılında idam cezasına karşı çalışmalara başladığında sadece 13 ülkede idam cezasının kaldırılmış olduğuna işaret eden Julia Duchrow, "Bu sayı bugün 113. Dünyadaki ülkelerin yarısından fazlası. İdam cezasını uygulamaya devam eden ülkeler giderek daha izole hale geliyor. Ölüm cezasının zalimce, ayrımcı ve etkisiz olduğu ve bu nedenle çağımızda idama yer olmadığı görüşü dünya çapında giderek ağırlık kazanıyor" dedi.