Tarih boyunca Güney Kürdistan’da direnen Kürt Ulusal Hareketi ceyrek yüzyıldan beri de basğımsızlık rüzgarının esinmtisiyle ayakta durmaktadır! Irak Kralı II. Faysal'ın 14 Temmuz 1958'deki kanlı askeri darbeden sonra Irak’ta monarşi sona ermiş ve cumhuriyet dönemi başlamış. Ara rejimlerden sonra Saddam Hüseyin'in 16 Temmuz 1979'da resmen Irak Cumhurbaşkanı olduktan sonra, Sovyet desteğini de alarak yıldızı parlamıştı. Faşist, gerici rejimin 2003 yılında devrilmesinin ardından, Irak'ta cumhurbaşkanlığı makamı geleneksel olarak yeni anayasaya göre Kürt siyasetçiler tarafından yürütülmektedir. Uzun adıyla Saddam Hüseyin Abdülmecid et-Tikriti (1937- 2006) 1979'dan 2003 tarihine kadar Irak'ın beşinci cumhurbaşkanı olarak görev yaptı. Görev yaptığı sürece Sovyetler Birliği’nin mali ve askeri yönden dayanışmasını alarak Kürt Milletini ezen bir diktatör olarak adı tarihe geçti! Sözde adı sosyalist olan „Arap Sosyalist Baas Partisi“nin de liderliğini yaptı!..
Saddam Hüseyin‘in ölümünden sonra Irak’ta halkın ırk ve dini inancına göre dengeler de değişti. Caferi inançta olan çoğunluk İran Molla rejimine yakın bir siyaset izlediler. Sunni olan Araplar ise azınlıkta kalmışlardı. Sunni olan Araplar ile sunni olan Kürtler parlamentoda birbirlerine daha yakın mesafede durdular! Bu ayrışma Irak’ta Kürtleri siyasi olarak daha avantajlı kıldı! Parlamento içi seçimlerde reisicumhur veya bakan adayı olan Kürtler biraz daha avantajlılar!..
Saddam rejiminin yıkılışından ve ABD’nin bölgeye hakim olmasından sonra bölgede başta Kürtler olmak üzere halk nispeten demokrasiye yöneldi. Bu arada biraz da şans Kürt Halkı’na yönelmiş oldu!.. Saddam Hüseyin'in 2003 yılında devrilmesinin ardından, Irak'ta cumhurbaşkanlığı makamı da anayasal bir madde ve geleneksel olarak Kürt siyasetçiler tarafından yürütülmeye başlandı!..
Saddam sonrası dönemde görev yapan ilk Kürt asıllı Irak cumhurbaşkanı Mam Celal Talabani (2005–2014) oldu. Saddam’dan sonra cumhurbaşkanı seçilen Talabani, eski KDP üyesi ve partinin kurucuları arasında yer alan İbrahim Ahmed’in de damadıydı. İbrahim Ahmed, KDP’yi ikiye ayıran kişi olarak adı tarihe geçti. Irak yönetimi ile uzlaşan Celal Talabani, KYB'yi (Kürdistan Yurtseverler Birliği) hızla büyüttü!.. İbrahim Ahmed, büyük kızı Hero İbrahim‘i de Celal Talabani ile evlendirdi. Irak cumhurbaşkanı Celal Talabani’den sonra reisicumhur seçilen Cemal Reşid (Abdullatif Muhammed Cemal Reşid) bazı gazete ve kaynaklarda belirtildiği gibi Celal Talabani’nin damadı değil, eşi Hero İbrahim Ahmed'in kız kardeşi olan Şanaz İbrahim Ahmed ile evlidir.
Irak Cumhuriyeti’nin Kürt First Lady’si olan ve ayni zamanda YNK‘ın (Yekiti Niştimani Kurdistan) Politbüro üyesi olan Şanaz İbrahim Ahmed, politika ile uğraşan bir Kürt siyasetçisidir!.. O’nu bugünlerde aktüel yapan yazılı demeciyle dikkatleri üzerinde topladı! Açıklamasında: “Kürtlerin tarih boyunca büyük güçlerin siyasi hesaplarının içinde bırakıldığını vurgularken! 1991 yılında Kürtlerin Saddam Hüseyin rejimine karşı ayaklanmaya teşvik edildiği, ancak öncelikler değişince Kürtlerin yalnız bırakıldıklarını hatırlatarak… “günümüzdeki güncel olaylara vurgu yaptı!.. Yazılı açıklamasında devamla:“O dönemde rejimin helikopter, tank ve ağır silahlariyla Kürt ayaklanması bastırıldı! Bu olayların Kürtlerin hafızasında derin izler bıraktığını ifade ederek!“ büyük devletlerin dikkatini güncel durum ve olaylara bir kez daha çekti!..
Irak Cumhuriyeti’nin bugünkü Kürt First Lady’si olan Şanaz İbrahim Ahmed demecinde yine günümüzde “ Rojava’da da benzer bir durum yaşandı! Kürtlerin Işıd’e karşı savaşın en ön saflarında yer aldığı ve savaştan sonra ancak verilen sözlerin hiç birinin tutulmadığı ve savaş sonrasında üvey evlat gibi nasıl muamele gördükleri, görülerek kaydedildi! Kürtler artık onun, bunun piyonu olmak istemiyor!..“ diyerek Kürt kadınlarının duygularına da tercüman oluyordu!..
Günümüzde Batılı Devletler ve başta Amerika Birleşik Devletleri olmak üzere bölgedeki gerici, dinci ve ırkçı rejimlerden kurtulmak istiyorlar! Kendilerine en yakın bölgedeki halklardan Kürtlere daha çok güvendiklerini, ABD ve Batılı liderlerin yaptıkları konuşma ve verdikleri demeçlerde görüyoruz! Batılı ülkeler, Önasya ve Orta Doğu’da Batı’nın en önemli stratejik ortaklarından biri olarak Kürtleri görmek istediklerini yapılan demeçlerden anlıyoruz! Kürt siyasi hareketleri son çeyrek yüzyılda uyguladıkları bölge politikasında daha çoğulcu, azınlık haklarını gözeten ve laikliğe önem veren uygulamalarıyla Batı yanlısı olduklarını pıratikte yaptıkları uygulamalarla kanıtlamış durumdalar! Bu uygulamalarda Kuzey Kürdistan’ın bazı örgütleri diğer demokratik Kürt örgüt ve partileriyle uyun içinde olmadıkları için Batılı Devletler de onları Kürtlerden ayırt etmekteler!.. Adı geçen örgüt ve partilerin de diğer tüm demokratik Kürt kuruluşlarına zamanla uyum göstermeleri artık kaçınılmaz bir hal almıştır! Aksi taktirde karşı taraftan olduklarını davranışlarıyla sergileyeceklerdir!..
Rahmetli General M. Mustafa Barzani’nin dediği gibi:” Kerkük, Kürtlerin kalbidir! Kürtler kalpsiz yaşıyamaz!” Güney Kürdistan da tüm Kürtlerin koruduğu bir Merkez olmalıdır! Tüm Kürtler, Güney Kürdistan’ın kazanımlarını desteklemeli, korumalı ve ayakta tutmalı! Orası da elden gitti mi, bir yüzyılı daha Kürtler beklemek zorunda kalabilirler!..
Yukardaki açıklamalara kısaca değindikten sonra şimdiki Irak cumhurbaşkanı Abdüllatif Reşid‘in 13 Ekim 2022'de Irak Parlamentosu tarafından seçilen mevcut resmi Kürt kökenli cumhurbaşkanıdır. Saddam Hüseyin’den sonra seçilen tüm Irak reisicumhurları hep Kürt’tür!.. Saddam sonrası dönemde görev yapan Kürt asıllı Irak cumhurbaşkanları sırasıyla şu siyasi adlardan oluşmaktadır: Celal Talabani (2005–2014), Irak'ın Saddam sonrası ilk cumhurbaşkanıdır! Ayrıca Irak’ta bu göreve seçilen ilk Kürt lideridir.
Fuad Masum (2014–2018) yılları arasında Talabani'nin ardından KYB (Kürdistan Yurtseverler Birliği) kontenjanından seçilmiş olan ikinci Kürt Cumhurbaşkanı’dır!..
Dr. Berhem Salih (2018–2022), Irak Kürt Bölgesel Yönetimi'nin eski başbakanlarından olup, 2018-2022 yılları arasında Irak Cumhurbaşkanlığı‘nı yapmıştır.
Günümüzde halen Federal Irak Cumhuriyeti’nin reisicumhuru olarak görev yapan Abdüllatif Reşid, 13 Ekim 2022'den bu yana, Berhem Salih‘ten (2018–2022) sonra Irak Parlamentosu tarafından seçilen mevcut cumhurbaşkanıdır. Federal Irak Cumhuriyeti’nin içinde yer alan Federal Kürdistan Bölge Yönetimi‘nin geçmişteki ilk reisicumhuru Mesud Barzani’den sonra yerine geçen ikinci Reisicumhur Neçirvan Barzani de halen bu görevi yürütmektedir. Federal Irak Cumhuriyeti’nin reisicumhurlarını sırasına göre değerlendirdiğimizde tümü de yukarda adları belirtilen Kürt siyasetçilerinin arasında seçilmişlerdir!..
Bu günlerde seçilecek olan yeni Irak reisicumhur adaylarından bahsedilirken Federal Irak Cumhuriyeti’nin şimdiki reisicumhuru Abdüllatif Reşid’in de köken itibarıyla KDP’den ayrılan Kürdistan Yurtseverler Birliği (KYB) kökenli bir Kürt’tür! Eski reisicumhur olan Celal Talabani'nin de bacanağıdır. Daha önceleri Irak'ın su kaynaklarının yönetiminde önemli çalışmalar yapan biri! İngiltere'de eğitim görmüş bir mühendis olup, hep siyaset ile uğraşmıştır! Cumhurbaşkanlığını 2022 yılında Dr. Berhem Salih'ten devir almıştır.
Önümüzdeki dönem için KDP ve YNK arasında bir anlaşma sağlanırsa yeni reisicumhur adayi KDP’nin desteklediği, şimdiki dişişleri bakanı ve ayni zamanda Irak’ın Başbakan Yardımcısı olan olan Fuad Hüseyin’in seçilme şansı daha büyük bir ihtimal kazanıyor! Buna karşılık da YNK de Federal Kürt Hükümetinde başbakanlık ve benzeri yüksek düzeyda makam talep etmekteler! Siyaset bu!. Her şey beklenebilir! Önümüzdeki günlerde bu seçilme işi daha da netleşecektir…
Mart 2026
Abuzer Bali Han
Berlin Hür Üniversitesi
(Siyasi Bilimler-politolog)
Irak Cumhuriyeti’nin şimdiki reisicumhuru Abdüllatif Reşid