Değerli okuyucular! Herkes hep ayni şeyleri söyliyor! Fakat birleşip birlikte yapanı yok!.. 1970’lerin başında Ankara’da Türk Dili ve Edebiyatı bölümünü bitirene kadar anadilim olan Kürtçe’den bihaberdim! Bu bölümde Osmanlıca, Arapça, Farsça, Moğolca ve Fransızca’yı ders olarak okudum! Yazılı ve sözlü olarak da bu dillerde sınavlar verdim. Bir gün Türk Dili Tarihi Profesörü olan Prof. Dr. Hasan Eren’ e “Türk Dilinin Etimolojik Sözlüğü”nü çıkardığı 30 yıllık çalışma döneminde:”Birçok kelimenin etimolojisi hakkında bilgi sahibisiniz! “Kürt, Kürtçe”nin ne anlamları taşıdığını da söyler misiniz! Hoca hiddetlenerek:”Böyle de bir soru mu olur?” dedi! Beni susturdu! Bu söyleşi zamanından 20 yıl sonra sözlüğün ilk ve ikinci baskısını aldığımda sayın hoca halen “kart-kurt”tan ve kar tümseği, kar yığınından bahsediyordu!.. Hoca Macar asıllı Türklerdendi. 13 Dil bildiği söylenirdi. Hocası olan dünyaca ünlü Macar Türkologu Prof. Dr. Gyula Németh’in (1890-14 Aralık 1976) de 40 kadar dil bildiğini Hasan Eren’den işitmiştim!..
Üniversiteyi bitirene kadar yanı sıra birçok kurumda da memurluk yaptım. 1973 yılında Hatay/Dörtyol lisesinde faşistlerce bir defa kalabalık tarafından linç olayı, faşist ve gericilerle burun buruna olan mücadele ve sonunda da İskenderun Tümen Komutanının makamında bana olan hakaretlerinin yanı sıra, yakalanma emirinden sonra da hem bölgeyi, hem de Türkiye‘yi terk etmek zorunda kalmıştım!..
Berlin’e yerleştiğimde önce Almanca’yı öğrenmeyi, sonra da Türkiye’de okuyamadığım Siyasal Bilimleri FU Berin üniversitesinde Prof. Dr. Bütner’in yanında okumaya başladım. Sonraları tanınan bilim adamları olan Prof. Hakkı Keskin, Ali Yutagül gibi bilim adamlarının da olduğu ortamda Kürtler üzerine bu bölümde seminer yaptım! Sonra da ayni hocaların yanında “Osmanlıların Orta-Doğudaki Rolleri!” üzerine bir doktora tezi hazırladığım bir dönemde ayni üniversitenin İranistik Bölümü’nde Kürdoloji ve Kürtler üzerinde yapılan bir semineri izlemek istedim! Günü ve zamanı geldiğinde İranistik İnstitüsü’ne gittim! Semineri verecek olanı ilk kez gördüğüm bir Kürt olan Prof. Dr. Jemal Nebez’di!..
Jemal Nebez her yönüyle tanıdığım en gerçek Kürtlerdendi!.. 1970’lerde Mazdak’tan sonra eşitlikçi bir düzenin gelmediğini savunuyordu. 1970’lerde Sovyetlerin sosyalist olmadığını ve yakın bir gelecekte mutlaka yıkılacağını öne sürüyordu. Bu yönüyle O’na ters düşerek eleştiriyorduk! Sovyetler sonunda yıkılıp darmadağınık oldu!..
Jemal Nebez adını “C” ile yazamiyacak kadar Arap kültürüne karşıydı. Kürtleri bölen ülkelere karşı da oldukça tepkiliydi! O, hem bilgili, hem nazik, hem de çocuk ve bayanlara karşı da oldukça hasas ve nazik olan biriydi! Çok yönlü bir bilim adamıydı! KAJİK Sosyalist Partinin hem kurucuları arasında yer alırken, ayni zamanda partinin de başkanlığını yapıyordu. Kürt Dili Sözlükleri üzerinde de çalışıyordu. Bir de “Kürtçenin Etimolojik Sözlüğü’nü hazırlayıp basmıştı! Uzun yıllar önce Newroz Gazetesi için kendisiyle yaptığım bir söyleşide 120 büyük ve küçük olmak üzere çalışmasının yayınlandığını bana söylemişti!.. Söyleşiyi Kürtçe yapmıştım! Türkçe’ye çevrisini gazete yayınlayacaktı. Türkçe çeviri gazeteye gönderilmeden önce yezıyı görmek istediğini de bana ısrarla söylemişti! Aynen dediklerini yaparak, yazıyı kendisine verdim. Birkaç gün sonra yazıyı geri aldığımda da kırmızı kalemle bazı doğrulamaları da yapmıştı! Kendisine Hocam, hani Türkçe bilmiyordun! Bana dönerek:”Abuzer Hoca Türkçe dediğin nedir ki!.. Osmanlıca da çoğu Arapça, Farsça ve Kürtçeden oluşan bir dildi! İçinde Batı dillerinden alınan kelimeler, Latince ile bir miktar da Türkçe kelimelerden oluşuyor! O kadarını da biliriz!” demişti!..
Jemal Nebez, memlekette iken ilahiyat da okumuştu! Kürdistan’da matematik, fizik ve kimya dersleri kitaplarını hazırlıyarak basımını ilk yapan hocalardandı! Hamburg Üniversitesi’nde de Politologi’den doktorasını yapmıştı! İranistikte İranlılara Farsça, Arap üniversite öğrencilerine de Arapça derslerini de veriyordu! Geride hangi diller kaldı? İngilizce orta öğretimden üniversiteye kadar okuduğu yabancı diliydi! Kürt lehçelerini de en iyi bilen Kürdologlardandı!.. Bu bahsettiğim Kürt filozofu Berlin Üniversitesi’nden atılan ve mahkemelerde saydığım dillerde tercümanlık yaparak geçimini sağlayacak düzeye getirilmişti!.. Bu onurlu kişi kimseye boyun eğmeden bu dünyadan sesizce göçüp gitti!
Kendisi 1950’lerde Soran Bölgesi’nden Süleymaniye Baş Müftüsü’nün oğluydu. Dindar varlıklı bir Kürt ailesinin tek oğlu olan Nebez 8 yaşında Kur’anı hatmetmiş, çevresindekileri bilgi ve becerileriyle şaşırtan birisiymiş! Tüm okullarda birinciliği kimseye kaptırmayan biri olarak öğretmen-müfetiş olduğunda Kürtçülük yapıyor diye Basra’ya sürgün edilen genç bir Kürt olarak nam yapan biri olmuştu! Bağdat’ta üniversiteyi okuduğu dönenmde rahmetli Irak Reisi Cumhuru olan Celal Talabani, Dr. Kemal Fuad gibi yurtseverlele Kürt meselesinden dolayı hapis yatan ve hayatı boyunca aç kalsa da davasından taviz vermeyen biri olarak nam yaparak bu dünyaya veda etmeden giden belki de dünyanın en büyük Kürdoloğuydu! Birçok Kürdolog O’nu tanımadan O, namını da beraberinde saklı ve gizliymiş gibi alıp götürdü!..
Birçok dil bilen, çok üniversitede bilimsel kariyeri olan ve doğruluğunun cezası çekerek Berlin’de perişanlık içinde ölmüştü! Gençlik arkadaşı ve hapishanede Bağdat’ta Celal Talabani ile birlikte mücadele veren bu bilim insanı, Irak Reisicumhuru Celal Talabani, Berlin’de tedavi gördüğü hastahanede kalırken, O’nu ikna edip götürememiştim! Yaptığım bazı çalışmalarla Selahaddin Üniversitesi’nde kendisine yer verileceğini söylememe rağmen red etmesi O’nun bilinmiyen taraflarıydı! O, halkından yanaydı! Halkının emeğini yiyenlerden nefret ediyordu! Halkının sevmediği insanları O da sevmiyordu!..
Kısaca diyeceğim o dur ki Prof. Dr. Jemal Nebez’i tanıdığımda FU’da Politologi’yi bırakarak İranistik Bölümü’ne geçmiştim! Eski harfler ve Latince ile Sorani ve genel anlamda Kurdoloji’ye yöneldim. Türkolog değil, artık Kürdolog yolunu seçmiştim! Tam kırk yıl kadar Kürd dili ile uğraştım! Nerdeyse artık Türk diline yabancı olmuştum! Kürt dili, Alman dili ve Germanistik tüm zamanımı alacak kadar derindi! Orta okuldan üniversiteye kadar okuduğum Fransızca’ya da yabancı kalmıştım!..
Rahmetli Jemal Nebez, Berlin’de hastahanede ölüm haberini aldığımda, O’nun evinde ustaların evin teknik tamirlerini yaparken vefat haberini işitmiştim!.. Hocayı anlatılması zor olan şartlarda Güney Kürdistan’a uçakla yolladık! Orada önce Federe Devlet Parlamentosu’nda resmi tören yapıldıktan sonra, Süleymaniye yöneticileri de kendi sınırlarında O’nun tabutunu Süleymaniye’de dini törenler yapıldıktan sonra Süleymaniye mezarlığında rahmetli Jemal Nebez, Zerdüşt rahiplerinin dualarıyla toğrağa verilmişti!..
Hocayı rahmetle anarken 40 yıl sonra tekrar Türkçe ile yazılar yazmam naçarlığımızdandır! Zira halkımızın çoğu egemen devletlerin hakim olduğu yerlerde artık egemen devletlerin diliyle yazıp, konuşmaktalar!..
Diyeceğim odur ki hangi dil ile okuyup yazsak da “Kendi kaderimizin tayin hakkını mutlaka ulusal duygularımızla, anadilimizle yapmalıyız!” Artık tüm Kürt halkının yaşadığı dört parçada ortak duygular bir arada harekete geçmelidir! Kürtleri kardeş halk olarak bilen ve benimsiyen her halk kardeşimizdir!. Kürtlerin her haklarının üstüne oturup ve Kürtleri tanımıyanlara ortak karşı çıkmak da tüm Kürtlerin görevidir! Güney Kürdistan’da kazanılan ulusal demokratik haklar tüm Kürtler tarafından benimsenip korunmalıdır! Şengal ve Rojava gibi Kürt topraklarını egemen devletlere yurtluk gibi bağışlamak istiyen Kürt zihniyetini şidetle kınıyoruz! Kürt halkının bir bölümünü egemen devletlerin uşakları gibi harekete geçirip, ulusal bağımsızlıktan yana olan Kürtlere karşı örgütlenmenin Kürtlere hiçbir yararı yoktur! Kürtleri kardeş halk olarak tanımıyan halkların haklılığı da olamaz! Hele onlardan yana olan Kürtlerin Kürtlük varlığı da şaibelidir!..
Bir olalım, pir olalım! Birlikten güç ve kuvvet doğar!
Birleşerek, bir olmak kurtuluşun da tek yoludur!..
31 Ekim 2026
Abuzer Bali Han
(Kürdolog)