Hüsamettin Turan
Kürt milleti, tarih boyunca özgürlük ve kendi kaderini tayin hakkı için verdiği mücadelelerle öne çıkmıştır. Bu mücadeleler yalnızca askeri bir boyut taşımamış, aynı zamanda kültürel, felsefi, politik ve etik boyutlarıyla şekillenmiştir. Millete dair düşünce ve rüyalar, sadece birkaç milyonluk nüfusla sınırlı kalmamış, aksine bu nüfusun sahip olduğu dinamikler, Kürtlerin dünya tarihinde önemli bir rol oynamasına yol açmıştır. Eğer bu dinamikler kaybolmuş olsaydı, Kürt milleti tarih sahnesinde kendi varlığını idrak ettiremezdi.
19. yüzyıl boyunca Kürtler, Osmanlı ve İran gibi büyük imparatorlukların egemenliği altında çeşitli serhildanlar (ayaklanmalar) düzenlemişlerdir. Bedirxan Bey’in Serhildanı, Şêx Ubeydullah Nehrî’nin isyanları ve Rewandûz Emirliği’nin direnişi, sadece Kürtlerin kendi bölgelerinde değil, aynı zamanda bölgesel güçler nezdinde de örnek teşkil etmiştir. Bu direnişler, Kürt milletinin özgürlük ve bağımsızlık arzusu’nun tarihsel sürekliliğini ortaya koyar.
Kürtlerin tarihsel mücadelesi yalnızca Osmanlı ve İran ile sınırlı değildir. Dünya üzerinde Kürt serhildanları, kimi zaman izole ve az duyulan bir şekilde varlık göstermiş, kimi zaman ise uluslararası dikkatleri çekmiş ve bölgesel dengeleri etkilemiştir.
Alman general Moltkê’nin gözlemleri, Kürtlerin askeri becerileri ve stratejik zekaları hakkında önemli bilgiler sunar. Moltkê, Kürt askerlerinin Osmanlı yetkililerine karşı verdikleri mücadeleyi detaylı bir şekilde kaydetmiş ve bu direnişi örnek göstermiştir. Bu durum, Kürtlerin tarih boyunca bağımsızlık ve adalet arayışında yalnız olmadıklarını ve sürekli bir etik ve özgürlük bilinci taşıdıklarını ortaya koyar.
20. yüzyılın ortalarına gelindiğinde Kürtler,
farklı ideolojik hareketlerin ve siyasi örgütlerin
etkisi altında kalmıştır.
1947’de Mahabad Cumhuriyeti’nin kurulması, Kürtlerin modern anlamda bağımsızlık rüyasının somut bir örneği olmuştur. Bu dönemde Sovyetler Birliği’nin desteğiyle kurulan Mahabad Cumhuriyeti kısa ömürlü olmasına rağmen, Kürtler arasında ulusal bilinç ve özgürlük arzusu açısından büyük bir etki yaratmıştır.
Mela Mustafa Barzanî ve Pêşmerge güçlerinin liderliği, Kürt direnişinin sembolü haline gelmiştir. Sovyet desteği, planlama ve diplomatik girişimlerin sonucu olarak Kürt Hareketi’nin hem askeri hem de siyasi boyutlarını güçlendirmiştir. Ancak bu direnişler, dış güçler tarafından manipüle edilebilmiş ve Kürtlerin kendi kaderini tayin etme iradesi her zaman uluslararası oyunlarla karşı karşıya kalmıştır.
1960’lar ve 1970’ler,
Kürt Hareketi’nin
modern siyaset sahnesinde
güç kazandığı, aynı zamanda
ideolojik farklılıkların
belirginleştiği dönemler olmuştur.
Şoreşa Îlonê, Irak Kürtleri arasında örgütlü bir mücadele ve siyasi bilinç oluşmasını sağlamış; PDK, Barzanî hareketi ve sosyalist-teorik örgütler arasında hem işbirliği hem de çatışmalar yaşanmıştır. Bu süreç, Kürtlerin kendi topraklarında siyasi statü elde etme çabalarının, dış müdahaleler ve iç anlaşmazlıklar tarafından nasıl sürekli sekteye uğratıldığını göstermektedir. Türkiye, İran ve Irak’ın merkezi hükümetleri ile Batı devletlerinin politikaları, Kürt hareketini sınırlandırmak ve denetlemek için koordineli şekilde hareket etmiştir.
Kürtlerin mücadelesi yalnızca silahlı direnişle sınırlı kalmamış; kültürel ve dilsel direniş de bu sürecin ayrılmaz bir parçasıdır.
Diyarbakır zindanlarında hapsedilen genç Kürtler, dil, tarih ve edebiyat bilinciyle yetişmişlerdir. Diaspora, Kürt kültürünün ve özgürlük mücadelesinin uluslararası platformlarda temsil edilmesinde kritik bir rol oynamıştır.
Avrupa, Amerika ve Orta Doğu’daki Kürt diasporası, Kürt hakları ve devlet kurma taleplerini uluslararası kamuoyuna taşımış, politik farkındalık ve dayanışma ağları oluşturmuştur.
2014’ten itibaren Kobane Direnişi, Kürtlerin modern tarihindeki bir dönüm noktası olmuştur. IŞİD’in saldırılarına karşı verilen destansı savunma, Kürt kadın ve erkek savaşçıların cesaretini ve stratejik zekasını sergilemiş, uluslararası medya ve kamuoyunun dikkatini çekmiştir. Kobane Direnişi, Kürt milletinin sadece bölgesel değil, küresel bir bilinç ve dayanışma örneği yaratabileceğini göstermiştir. Bu direniş, diaspora ile birleşerek Kürt Hareketi’nin hem sembolik hem de somut kazanımlarını pekiştirmiştir.
Tarihsel süreç ve modern mücadeleler birlikte değerlendirildiğinde, Kürt milletinin özgürlük arzusu, devlet kurma iradesi ve ulusal bilinci sürekli bir bahoz gibi hareket etmiştir. Bu bahoz, zaman zaman dış müdahaleler, ihanetler ve ideolojik farklılıklar tarafından sekteye uğratılsa da, Kürt milletinin temel dinamiklerini ortadan kaldırmamıştır.
Lozan Antlaşması gibi uluslararası anlaşmalar, Kürtlerin tarihsel haklarını gözardı etmiş, devletlerin sınırlarını belirlemiş olsa da, Kürtlerin kendi kaderini tayin etme mücadelesi, hem diaspora hem de yerli direnişler aracılığıyla devam etmiştir.
Kürtler, tarih boyunca hem kendi içlerindeki birliği sağlamak hem de dış güçlerin baskı ve manipülasyonlarına karşı direnmek için sürekli stratejik bir bilinç geliştirmişlerdir. Barzanî hareketi, Mahabad Cumhuriyeti ve Kobane Direnişi gibi örnekler, bu bilinç ve kararlılığın tarihsel izlerini taşımaktadır.
Diaspora, uluslararası kamuoyunu harekete geçiren bir güç olarak, Kürtlerin kültürel ve politik mücadelesini güçlendirmiştir. Özellikle Avrupa ve Amerika’da yaşayan Kürtler, medya, akademi ve politik platformlarda Kürt haklarını savunmuş; hem kendi aralarında hem de global ölçekte dayanışma ağları oluşturmuşlardır.
Kürt milletinin tarihsel ve güncel direnişi, sadece bir bölgesel mücadele olarak kalmamış; aynı zamanda küresel siyasette bir referans noktası haline gelmiştir. Bu süreç, Kürtlerin kendi kimliğini, dilini, kültürünü ve özgürlük bilincini koruma çabası olarak devam etmektedir. Bahoza Perperokan, bu tarihsel mücadelelerin simgesi olarak, hem geçmişi hem de geleceği temsil eden bir metafor niteliği taşımaktadır.
Kaynaklar
1. Cengiz, M. Kürtlerin Tarihi Mücadelesi. İstanbul: Doz Yayınları, 2010.
2. Dönmez, H. Mahabad Cumhuriyeti ve Barzanî Hareketi. Ankara: Phoenix Yayınları, 2012.
3. Kızıl, A. Kürtler ve Diaspora. İstanbul: Avesta Yayınları, 2015.
4. Koç, S. Kürtlerin Direniş Tarihi. Diyarbakır: Mezopotamya Yayınları, 2009.
5. Öztürk, T. Kobane Direnişi ve Uluslararası Yansımaları. İstanbul: İletişim Yayınları, 2016.
6. Yıldız, K. Kürt Milliyetçiliği ve Siyasal Hareketler. Ankara: Nobel Yayınları, 2013.